ظرفیت تولید فولاد کشور به حدود ۵۵ میلیون تن رسیده، درحالی‌که تولید واقعی حدود ۳۲ میلیون تن و نرخ بهره‌برداری نزدیک به ۵۸ درصد است.

این فاصله نشان می‌دهد مساله اصلی امروز فولاد، کمبود ظرفیت نیست؛ بلکه چگونگی بهره‌برداری اقتصادی و پایدار از ظرفیت‌های موجود است.

به گزارش بیرونیت، مدل توسعه فولاد ایران طی سال‌های گذشته عمدتاً بر دو مزیت انرژی ارزان و دسترسی به سنگ‌آهن استوار بوده است. اکنون ناترازی برق و گاز و نگرانی درباره تامین بلندمدت مواد اولیه، پایداری این مدل را با چالش مواجه کرده است.

قطعی انرژی نه‌تنها تولید را کاهش می‌دهد، بلکه با افزایش هزینه‌های ثابت، اقتصاد بنگاه را نیز تحت فشار قرار می‌دهد. بنابراین توسعه ظرفیت جدید باید به تامین پایدار انرژی، مواد اولیه، حمل‌ونقل و بازار محصول مشروط شود.

در همین حال، اتکا به انرژی یارانه‌ای را نمی‌توان مزیت رقابتی پایدار تلقی کرد. مزیت واقعی زمانی ایجاد می‌شود که صنعت با استفاده از فناوری، بهره‌وری، سرمایه انسانی و نوآوری بتواند مصرف انرژی را کاهش دهد و محصولات با ارزش افزوده بالاتر تولید کند.

حرکت به سمت فولادهای خاص، صنایع پایین‌دستی و فناوری‌های کم‌کربن نیز برای حفظ بازارهای صادراتی اهمیت فزاینده‌ای خواهد داشت.

چالش دیگر، تامین مالی است. محدودیت منابع بانکی نشان می‌دهد افزایش وام نمی‌تواند تنها پاسخ صنعت باشد. تامین مالی زنجیره‌ای، گردش اعتبار، فاکتورینگ، تامین مالی معکوس و مدیریت یکپارچه مطالبات و بدهی‌ها می‌تواند زمان قفل شدن منابع را کاهش دهد.

ایجاد زیرساخت داده‌ای مشترک و استفاده از هوش مصنوعی نیز امکان مدیریت بهتر نقدینگی، اعتبار و ریسک را فراهم می‌کند.

برای سرمایه‌گذار نیز ظرفیت اسمی دیگر نباید معیار اصلی جذابیت یک پروژه باشد. امنیت انرژی و مواد اولیه، شدت مصرف انرژی، نرخ واقعی بهره‌برداری، سرمایه در گردش، بازار محصول و ریسک‌های کربنی باید در ارزیابی سرمایه‌گذاری لحاظ شوند.

از این منظر، نوسازی واحدهای موجود، بهینه‌سازی انرژی، اکتشاف، صنایع پایین‌دستی، فولادهای خاص و دیجیتال‌سازی می‌توانند بر توسعه صرف فولاد خام اولویت داشته باشند.

در مجموع، بسته سیاستی فولاد ایران باید بر چهار گذار اساسی استوار شود: گذار از ظرفیت‌سازی به بهره‌وری، از انرژی ارزان به انرژی پایدار، از تامین مالی بانک‌محور به تامین مالی اکوسیستمی و از مزیت رانتی به مزیت رقابتی.

آینده فولاد ایران بیش از افزایش ظرفیت نصب‌شده، به موفقیت در این چهار گذار وابسته خواهد بود.