به گزارش بیرونیت، دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران با تاکید بر ظرفیت گسترده محصولات جانبی در صنایع معدنی گفت که توسعه این ظرفیت‌ها پیش از هر چیز به‌شناخت دقیق ترکیبات موجود در مواد معدنی، انجام مطالعات اقتصادی و دسترسی به‌فناوری‌های نوین فرآوری نیاز دارد.

در بسیاری از فرآیندهای معدنی و صنعتی در کنار محصول اصلی، مواد دیگری نیز تولید می‌شوند که بخشی از آنها می‌تواند به‌محصولات جانبی با ارزش‌افزوده بالا تبدیل شود. با این حال، به‌گفته سعید صمدی تفاوت میان پسماند و محصول جانبی قابل توسعه به‌نوع ماده معدنی و فرآیند تولید وابسته است و نمی‌توان برای همه صنایع یک نسخه واحد ارائه کرد.

صمدی با اشاره به‌فرآیند تولید کک از زغال‌سنگ توضیح داد: محصول اصلی این فرآیند کک است اما در کنار آن موادی مانند گاز حاصل از فرآیند، قطران، بنزن، سولفات آمونیوم و ترکیبات گوگردی نیز تولید می‌شود که هرکدام می‌توانند کاربردهای اقتصادی متفاوتی داشته باشند.

تمرکز بر فرصت‌های اقتصادی

دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران افزود: به‌ازای هرتن زغال‌سنگ حدود ۱۰مترمکعب گاز متان قابل استحصال است که می‌توان از آن برای تولید برق استفاده کرد. به‌گفته او، نیروگاه ذوب‌آهن اصفهان نیز از گذشته برمبنای استفاده از گاز حاصل از فرآیند تولید کک طراحی شده است.

دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران با اشاره به‌ظرفیت قطران نیز گفت: حدود ۵‌درصد زغال‌سنگ را قطران تشکیل می‌دهد و این ماده خود می‌تواند به‌مجموعه‌ای از مواد اولیه تبدیل شود. برای نمونه برخی مشتقات آن در تولید الکترودهای گرافیتی و آلومینیوم کاربرد دارند. بنزن، سولفات آمونیوم و ترکیبات گوگردی موجود در این فرآیند نیز قابلیت استفاده صنعتی دارند و برخی از این محصولات ارزش اقتصادی به‌مراتب بالاتری از زغال‌سنگ دارند.

صمدی در ادامه با اشاره به‌ظرفیت موجود در باطله‌های معدنی اظهار کرد: در باطله زغال‌سنگ نیز ممکن است کانی‌ها و عناصر مختلفی وجود داشته باشد که قابلیت استحصال داشته باشند؛ ازجمله عناصر نادر خاکی که استخراج و فرآوری آنها به‌فناوری‌های پیشرفته نیاز دارد.

تمرکز بر چالش‌های فنی و تکنولوژیک

صمدی با بیان اینکه در ایران هنوز ظرفیت‌های موجود در زمینه استحصال عناصر همراه و عناصر نادر خاکی به‌طور کامل شناخته نشده، گفت: در برخی فرآیندها مانند استحصال طلا، نقره و سایر فلزات از لجن مس، ظرفیت‌های سنتی و شناخته‌شده‌ای وجود دارد و این مواد تا آخرین میزان اقتصادی خود مورد استفاده قرار می‌گیرند اما در بخش‌هایی مانند عناصر نادر خاکی ظرفیت‌سازی کافی انجام نشده است.

دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران یکی از دلایل این وضعیت را عقب‌ماندگی صنعت فرآوری از فناوری‌های روز دنیا دانست و افزود: درسال‌های اخیر فناوری‌های جدید این حوزه به‌اندازه کافی وارد کشور نشده و در نتیجه بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها نیز محدود مانده است.

صمدی تاکید کرد: مشکل اصلی توسعه محصولات جانبی نبود بازار نیست زیرا این محصولات حتی در بازارهای صادراتی نیز تقاضای قابل‌توجهی دارند. مساله نخست دستیابی به‌دانش فنی و انجام مطالعات اقتصادی است. سرمایه‌گذار نمی‌تواند بدون اطلاع از میزان هزینه، مقدار استحصال، قیمت محصول و دوره بازگشت سرمایه وارد یک پروژه شود.

الزامات اقتصادی جذب سرمایه در بخش فرآوری

به‌گفته او در مرحله نخست باید نمونه‌برداری و آنالیز دقیق انجام شود تا میزان عناصر مختلف در ماده معدنی یا باطله مشخص شود. پس از آن باید هزینه استحصال و ارزش اقتصادی محصول بررسی شود و در صورت توجیه‌پذیری، سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری در دستور کار قرار گیرد.

دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران با بیان اینکه سرمایه در کشور وجود داشته، خاطرنشان کرد: اگر طرح توجیه اقتصادی مناسبی وجود داشته باشد امکان جذب سرمایه‌گذار فراهم است. در مرحله بعد نیز می‌توان از دانش فنی خارجی استفاده کرد و آن را به‌تدریج در داخل توسعه داد.

صمدی شناخت را نخستین گام توسعه فرآوری دانست و گفت: بسیاری از عناصر نادر خاکی موجود در مواد معدنی کشور هنوز به‌طور کامل شناخته نشدند و حتی دربرخی موارد زیرساخت آزمایشگاهی لازم برای شناسایی آنها وجود ندارد.

وی افزود: در گذشته و پیش از تشدید محدودیت‌های بین‌المللی نمونه‌های معدنی برای آزمایش به‌کشورهایی مانند استرالیا و آلمان ارسال می‌شد اما امروز این مسیرها با محدودیت‌های جدی مواجه است. بنابراین توسعه آزمایشگاه‌ها و زیرساخت‌های داخلی برای شناخت ترکیبات مواد معدنی یک‌ضرورت اساسی است.

به‌گفته دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران پس از شناخت و انجام محاسبات اقتصادی، سرمایه‌گذاری و توسعه فناوری در مراحل بعدی قرار می‌گیرند. او تاکید کرد: درصورت ایجاد این زنجیره می‌توان ارزش بازیابی‌شده از فعالیت‌های معدنی را به‌میزان قابل‌توجهی افزایش داد.

منبع: ایراسین