محمد وحیدی‌راد، مؤسس انجمن بازرگانی ایران و کانادا و مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا، در وبینار «تاب‌آوری کسب‌وکار در شرایط بحران» با نگاهی فراتر از توصیه‌های رایج صادراتی، بر این نکته تأکید کرد که بقای کسب‌وکارها در شرایط جدید نه با معاملات مقطعی و تصمیم‌های کوتاه‌مدت، بلکه از مسیر ساختارسازی، سیستم‌محوری، مدیریت ریسک و توسعه بازارهای بین‌المللی امکان‌پذیر است. این فعال اقتصادی با تأکید بر اهمیت شناخت دقیق ساختارهای مالی، برندینگ بین‌المللی، تحقیق و توسعه، قیمت‌گذاری حرفه‌ای و طراحی زنجیره‌های پایدار تأمین، معتقد است کسب‌وکارهایی که بتوانند قدرت جذب ضربه، انعطاف‌پذیری و توان تطبیق خود را افزایش دهند، شانس بیشتری برای عبور از بحران‌های پیش‌رو خواهند داشت. این کارشناس ارشد اقتصادی همچنین هشدار می‌دهد که در دنیای امروز، بحران دیگر یک رویداد موقتی نیست، بلکه به بخشی دائمی از محیط کسب‌وکار تبدیل شده و تنها شرکت‌هایی موفق خواهند بود که از هم‌اکنون برای مواجهه با آن برنامه‌ریزی کنند.

تاب‌آوری کسب و کار با نگاه نو
به گزارش بیرونیت به نقل از روابط عمومی انجمن بازرگانی ایران و کانادا، وبینار تخصصی «تاب‌آوری کسب‌وکار در شرایط بحران» با همکاری دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. این نشست با هدف بررسی وضعیت کسب‌وکارها در شرایط بی‌ثبات اقتصادی، سیاسی و زیرساختی و ارائه راهکارهای عملی برای پایداری و توسعه در چنین محیطی برگزار شد.
در آغاز این رویداد آنلاین، محمد وحیدی‌راد، مدیر انجمن بازرگانی ایران و کانادا، با اشاره به یازدهمین سال فعالیت این انجمن، گزارشی از عملکرد و ظرفیت‌های شبکه ارائه کرد. او اعلام کرد این مجموعه در حال حاضر بیش از ۷۶۰ عضو فعال دارد و خروجی اقتصادی شبکه آن ماهانه حدود ۷ میلیون دلار ارزش مبدأ ایجاد می‌کند.
به گفته او، انجمن طی سال‌های گذشته تلاش کرده است همگام با تغییرات سریع در فضای اقتصاد جهانی و تجارت بین‌الملل، مدل‌های جدید فعالیت را به اعضا معرفی کند و از طریق آموزش‌های تخصصی، فعالان اقتصادی را برای حضور مؤثرتر در بازارهای بین‌المللی آماده سازد.
وحیدی‌راد تأکید کرد که هدف اصلی انجمن صرفاً آموزش نظری نیست، بلکه ایجاد یک شبکه عملیاتی برای توسعه تجارت واقعی است؛ شبکه‌ای که بتواند در شرایط تغییرات شدید اقتصادی نیز کارکرد خود را حفظ کند.
او در ادامه با اشاره به شرایط فعلی اقتصاد جهانی گفت با وجود افزایش تنش‌های سیاسی، نظامی و ژئوپلیتیک در ماه‌های اخیر، جریان تجارت بین‌الملل متوقف نشده است و فعالان اقتصادی در ایران همچنان در حال بازطراحی مسیرهای ارتباطی خود براساس بازارهای جهانی هستند.

نگاه مالی به تجارت
وحیدی‌راد در بخش اصلی سخنان خود، با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه در تجارت بین‌الملل اظهار کرد: در تجارت مدرن، تمرکز باید از «کالا» به «عدد و مدل مالی» منتقل شود.
او توضیح داد که پرسش بنیادین در سرمایه‌گذاری و تجارت این نیست که چه محصولی معامله می‌شود، بلکه این است که ساختار مالی فعالیت چگونه طراحی شده و نوع سرمایه‌گذاری فعال است یا غیرفعال.
به گفته او، در سرمایه‌گذاری غیرفعال، نهادهای مالی در کشورهایی مانند قطر معمولاً حدود ۵ تا ۶ درصد سود دلاری پرداخت می‌کنند. اما در مدل‌های سرمایه‌گذاری فعال، این رقم می‌تواند به ۱۲ تا ۱۳ درصد برسد. در شرایطی که سرمایه‌گذار به‌صورت مستقیم در فرآیند سرمایه‌گذاری درگیر باشد، بازدهی مورد انتظار باید حتی تا حدود ۲۰ درصد سالانه تعریف شود.
او تأکید کرد بسیاری از فعالان اقتصادی به جای تمرکز بر ساختار مالی، صرفاً بر انتخاب کالا تمرکز می‌کنند، در حالی که موفقیت در تجارت بیش از هر چیز به مدل مالی وابسته است.

خطای رایج در تحلیل مالی کسب‌وکار
مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا در ادامه به یکی از خطاهای مهم در مدیریت مالی شرکت‌ها اشاره کرد و گفت بسیاری از کسب‌وکارها حقوق مدیر یا صاحب شرکت را به‌عنوان سود در نظر می‌گیرند، در حالی که این برداشت کاملاً اشتباه است.
به گفته او، حقوق مدیرعامل یا مالک کسب‌وکار باید در ردیف هزینه‌های جاری مانند اجاره، هزینه‌های اداری، تلفن و سایر مخارج عملیاتی قرار گیرد. سود واقعی زمانی محاسبه می‌شود که تمام این هزینه‌ها از درآمد کسر شده باشد و رقم باقی‌مانده به‌عنوان سود نهایی یا سود سهام در نظر گرفته شود.
او تأکید کرد درک نادرست از سود باعث می‌شود بسیاری از شرکت‌ها تصویر اشتباهی از وضعیت واقعی خود داشته باشند و تصمیم‌گیری‌های مالی نادرست انجام دهند.

ستون اصلی تاب‌آوری در بحران
موسس انجمن بازرگانی ایران کانادا در ادامه به مفهوم سیستم‌سازی در کسب‌وکار پرداخت و آن را یکی از مهم‌ترین عوامل بقا در شرایط بحرانی دانست.
او گفت اگر یک کسب‌وکار دارای ساختار مشخص، سیستم مالی روشن و برنامه‌ریزی سالانه داشته باشد، حتی در شرایطی مانند اختلال گسترده اینترنت به مدت ۴۰ تا ۸۰ روز نیز دچار فروپاشی نخواهد شد.
به گفته او، تفاوت اصلی میان کسب‌وکارهای پایدار و غیرپایدار در همین موضوع نهفته است؛ یعنی وجود یا عدم وجود ساختار.
در بخش دیگری از این وبینار، وحیدی‌راد به نقد مدل‌های سنتی تجارت پرداخت و گفت یکی از مشکلات اصلی در فضای کسب‌وکار، فعالیت‌های مقطعی و بدون ساختار است که معمولاً در قالب خرید و فروش‌های موردی یا اصطلاحاً «پارتی‌بار» انجام می‌شود. او تأکید کرد کسب‌وکارهایی که بر پایه تصمیم‌گیری‌های موردی، تجارت‌های «پارتی‌بار» یا فعالیت‌های بدون برنامه شکل گرفته‌اند، در برابر کوچک‌ترین بحران‌ها آسیب‌پذیر خواهند بود. زیرا این مدل‌ها فاقد بنیان پایدار هستند و نمی‌توانند به رشد بلندمدت منجر شوند.
او در ادامه درباره فعالیت دلالی (Brokerage) نیز گفت با اصل دلالی و واسطه‌گری مخالفتی ندارد، اما معتقد است این فعالیت باید در قالب مدل‌های مدرن و حرفه‌ای انجام شود. او از شرکت‌های مدیریت صادرات (EMC) به‌عنوان نمونه‌ای از این ساختارها نام برد و گفت چون همه تولیدکنندگان نمی‌توانند هم‌زمان تولید، صادرات، برندسازی و سایر بخش‌ها را به‌تنهایی مدیریت کنند و به همین دلیل همکاری با شرکت‌های مدیریت صادرات ضروری می‌شود.

از تأمین مواد اولیه تا لجستیک

وحیدی‌راد در ادامه به جنگ اخیر و به دنبال آن گسترش واردات مواد اولیه اشاره کرد و گفت بخشی از فعالان اقتصادی در شرایط فعلی به سمت خریدهای گسترده و مقطعی مواد اولیه حرکت کرده‌اند، اما این رویکرد نیز در بسیاری موارد فاقد نگاه ساختاری و بلندمدت است.
او تأکید کرد به جای تمرکز بر خرید و فروش کوتاه‌مدت، باید به سمت ایجاد شبکه‌های تأمین پایدار، نمایندگی‌های رسمی و طراحی زنجیره تأمین منسجم حرکت کرد.
در بخش دیگری از سخنان، او به موضوع لجستیک پرداخت و آن را یکی از گلوگاه‌های پنهان صادرات دانست. به گفته او، انتخاب مسیرهای حمل‌ونقل ارزان اما طولانی در برخی موارد باعث شده زمان ارسال کالا تا ۶۵ روز در مسیرهای مثل ایران تا کانادا افزایش یابد.
او توضیح داد استفاده از مسیرهایی مانند مرسین یا کریدورهای جایگزین می‌تواند زمان حمل را به ۳۵ تا ۴۳ روز کاهش دهد، هرچند این مسیرها نیز بدون چالش نیستند و در برخی موارد مشکلاتی مانند آسیب‌دیدگی کالا در فرآیند حمل گزارش شده است.

قیمت‌گذاری و منطق بازار جهانی
یکی از محورهای مهم این وبینار، موضوع قیمت‌گذاری در صادرات بود. وحیدی‌راد تأکید کرد قیمت‌گذاری صحیح باید از بازار مقصد آغاز شود، نه از هزینه تولید.
به گفته او، ابتدا باید مشخص شود محصول در چه بازاری و برای چه نوع مصرف‌کننده‌ای عرضه می‌شود؛ چرا که نوع مصرف‌کننده (صنعتی، تخصصی یا عمومی) نقش تعیین‌کننده‌ای در مدل قیمت‌گذاری دارد.
او توضیح داد در مدل برندمحور، ابتدا قیمت مصرف‌کننده نهایی (MSRP) تعیین می‌شود و سپس ساختار قیمت‌گذاری بر اساس سهم اجزای مختلف زنجیره مانند خرده‌فروش، توزیع‌کننده، حمل‌ونقل و گمرک شکل می‌گیرد.
به گفته او، در بسیاری از بازارها خرده‌فروش حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد و توزیع‌کننده حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از قیمت نهایی را دریافت می‌کنند. صادرکننده این هزینه ها را باید در قیمت گذاری لحاظ کند.
او همچنین به مفهوم آربیتراژ اشاره کرد و گفت اختلاف قیمت بین بازارها برای یک برند خاص می‌تواند فرصت یا تهدید باشد و برندهای حرفه‌ای تلاش می‌کنند این اختلاف را کنترل کنند. برهمین اساس به تولیدکنندگان و صادرکنندگان برندهای ایرانی توصیه کرد؛ اجازه ندهند این فاصله در بازارهای مختلف شکل بگیرد.

ری‌برندینگ و جایگاه‌سازی در بازار
وحیدی‌راد؛ کارشناس ارشد اقتصادی در ادامه به اهمیت برندینگ و ری‌برندینگ پرداخت و گفت ورود به بازارهای جهانی نباید صرفاً از مسیر بازار داخلی آغاز شود، بلکه می تواند از بازارهای سایر کشورها با همانن نگاه صادراتی طراحی شود.
به گفته او، تفاوت برندها می‌تواند حتی با وجود مواد اولیه یکسان، واکنش کاملاً متفاوتی در بازار ایجاد کند؛ موضوعی که نشان‌دهنده نقش مهم ادراک برند در فروش است.
او تأکید کرد در بسیاری از موارد، افزایش درآمد در بازار داخلی با افزایش هزینه‌ها همراه است، در حالی که در اقتصادهای شفاف، نرخ بهره و بازده سرمایه به‌صورت دقیق قابل سنجش است. برهمین اساس به فعالان اقتصادی توصیه میکنم؛ در صورت شروع و یا تغییر کسب و کار بهتر است از مسیر بازار داخلی نباشد.

شتاب زده تصمیم نگیرید
وحیدی‌راد ، موسس انجمن بازرگانی ایران کانادا در بخش دیگری از اظهاراتش با اشاره به وضعیت اقتصاد جهانی گفت از سال ۲۰۲۰ تاکنون، جهان در یک وضعیت بحران دائمی قرار دارد و تنها شکل این بحران‌ها تغییر کرده است.
او هشدار داد در صورت عدم تحول ساختاری، اقتصاد ایران تا پایان سال ۲۰۲۶ با فشارهای تورمی جدی مواجه خواهد شد و احتمال بروز سناریوهای مختلف اقتصادی از جمله افزایش نرخ ارز نیز وجود دارد.
وحیدی‌راد با اشاره به جنگ ۴۰ روزه اظهار کرد اگرچه در آن دوره کمبود کالا در کشور مشاهده نشد، اما زنجیره تأمین کشور تحت تأثیر قرار گرفت و آسیب دید. حتی بدون حضور در ایران و تنها از طریق دنبال کردن بخشنامه‌ها و اطلاعیه‌های گمرکی می‌توان وضعیت زنجیره تأمین را تحلیل کرد.
به گفته او، زمانی که مقررات واردات مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای و سایر اقلام به‌طور مستمر تغییر می‌کند و به عبارتی مسیر واردات به‌صورت غیرعادی و گسترده باز می‌شود، این پیام را به فعال اقتصادی می‌دهد که زنجیره تأمین کشور با اختلال مواجه شده است.
او افزود زمانی که زنجیره تأمین یک کشور ۹۰ میلیون‌نفری دچار اختلال شود، دامنه آثار آن از حوزه‌هایی مانند واکسن و خوراک دام تا کودهای شیمیایی و بخش کشاورزی گسترش پیدا می‌کند. برهمین اساس بخش مهمی از جامعه هنوز آثار واقعی اتفاقات ماه‌های اخیر را لمس نکرده است، زیرا تبعات این تحولات با فاصله زمانی خود را نشان می‌دهد.
وحیدی‌راد با تشبیه شرایط فعلی به زلزله و سونامی گفت آنچه امروز مشاهده می‌شود تنها بخشی از آثار بحران است و به اعتقاد او، بخش مهم‌تری از تبعات اقتصادی هنوز نمایان نشده است.
وحیدی‌راد در ادامه اظهار کرد بر اساس داده‌های کلان، روندهای بودجه‌ای، فشارهای ارزی و اختلالات احتمالی در زنجیره تأمین، در صورت نبود یک تحول مثبت و پایدار در حوزه سیاست خارجی، منابع ارزی، تجارت خارجی یا کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیک، اقتصاد ایران می‌تواند از اواخر تابستان و پاییز ۲۰۲۶ وارد دوره‌ای از فشار تورمی سنگین‌تر شود. در چنین سناریویی، جهش نرخ ارز و افزایش انتظارات تورمی محتمل است؛ هرچند شدت و زمان‌بندی آن به متغیرهایی مانند سطح دسترسی به منابع ارزی، وضعیت صادرات، سیاست‌های پولی و مالی، و میزان پایداری توافقات سیاسی وابسته خواهد بود.
وحیدی‌راد درادامه به فعالان اقتصادی توصیه کرد کسب‌وکارها باید بر مدیریت نقدینگی، کاهش هزینه‌ها، ایجاد جریان‌های درآمدی پایدار و افزایش تاب‌آوری تمرکز کنند و از تصمیم‌گیری‌های شتاب‌زده تحت تأثیر اخبار روزمره پرهیز کنند.

تاب‌آوری سیستم‌
در پایان این وبینار، موسس انجمن بازرگانی ایران کانادا بار دیگر بر مفهوم تاب‌آوری تأکید کرد و گفت بقا در شرایط بحران وابسته به توان جذب ضربه و میزان تطبیق‌پذیری کسب‌وکارهاست. شرکت‌هایی که بر پایه سیستم، ساختار و برنامه‌ریزی دقیق شکل گرفته‌اند، نه‌تنها در بحران دوام می‌آورند، بلکه می‌توانند از فرصت‌های جدید نیز استفاده کنند.
بنایراین فروش در دنیای امروز تنها به معنای ارسال کالا نیست، بلکه شامل طراحی مدل‌های جدید کسب‌وکار، توسعه برند و خلق مسیرهای تازه برای رشد پایدار است.