
به گزارش خبرنگار بیرونیت، این افت سنگین تولید در شرایطی اتفاق افتاده که تعداد کل کارکنان فولاد مبارکه از ۱۱ هزار و ۶۳۳ نفر در دوره مشابه سال گذشته به ۱۰ هزار و ۸۴۳ نفر در دوره جاری رسیده است. به عبارت دیگر، درحالیکه حجم تولید شرکت تقریباً نصف شده، تعداد کارکنان تنها ۶٫۸ درصد کاهش یافته است.
البته برای تحلیل این ارقام باید یک متغیر بسیار مهم را در نظر گرفت: حملات نظامی به فولاد مبارکه و آسیب دیدن زیرساختها و واحدهای تولیدی این مجموعه. بنابراین، نمیتوان افت تولید و کاهش بهرهوری ظاهری شرکت را صرفاً به عملکرد نیروی انسانی یا ساختار سازمانی آن نسبت داد. نکته مهم دیگر اینکه فولاد مبارکه بالاخره به شرایط تولید قبل از جنگ بازخواهد گشت، بنابراین حفظ نیروی انسانی برای آن روزها از اهمیت فراوانی برخوردار است.
فولاد مبارکه در جریان جنگ، هدف حملات هوایی قرار گرفت و بخشهایی از زیرساختهای حیاتی آن، از جمله نیروگاهها، تأسیسات برق و واحدهای تولیدی آسیب دیدند. گزارشهای منتشرشده در روزهای ابتدایی حملات از خسارت به پست برق، خط فولادهای آلیاژی و زیرساختهای انرژی این مجموعه حکایت داشت. همچنین پس از حمله مجدد در یازدهم فروردین، شرکت از آسیبهای سنگین و توقف خطوط تولید خبر داد.
در واقع، حمله به فولاد مبارکه صرفاً یک حادثه صنعتی یا اختلال موقت در فعالیت یک بنگاه اقتصادی نبود؛ بلکه زیرساخت تولید یکی از مهمترین تأمینکنندگان محصولات فولادی کشور را هدف قرار داد. اهمیت این موضوع زمانی روشنتر میشود که بدانیم فعالیت فولاد مبارکه به زنجیره گستردهای از صنایع پاییندستی، از جمله خودروسازی، لوازم خانگی، ساختمان و صنایع فلزی وابسته است.
بر همین اساس، عملکرد تولیدی این شرکت در سال جاری را نمیتوان بدون لحاظ کردن آثار جنگ ارزیابی کرد. شرکتی که در شرایط عادی ظرفیت تولید چند میلیون تن محصول در یک دوره ششماهه را در اختیار داشته، در پی آسیب به زیرساختها و خطوط تولید، با محدودیت جدی در بازگرداندن ظرفیت عملیاتی خود مواجه شده است.
یکی از مهمترین شاخصها برای بررسی بهرهوری فولاد مبارکه، میزان تولید به ازای هر نفر نیروی انسانی است.
در دوره مشابه سال مالی گذشته، با تولید سه میلیون و ۳۹۸ هزار تن محصول و احتساب ۱۱ هزار و ۶۳۳ نفر نیروی انسانی، متوسط تولید به ازای هر کارمند حدود ۲۹۲ تن در شش ماه بوده است.
این رقم در دوره جاری، با تولید یک میلیون و ۷۵۰ هزار تن و تعداد کل ۱۰ هزار و ۸۴۳ نفر کارکنان، به حدود ۱۶۱ تن رسیده است.
به این ترتیب، بهرهوری محاسباتی نیروی انسانی فولاد مبارکه با احتساب تمام کارکنان، حدود ۴۴٫۷ درصد کاهش یافته است.
این کاهش در نگاه نخست میتواند نشانه افت قابل توجه بهرهوری نیروی انسانی تلقی شود؛ اما واقعیت این است که بخش مهمی از این افت، از کاهش ظرفیت تولید در پی حملات نظامی و اختلال در فعالیت واحدهای عملیاتی ناشی شده است.
به بیان دیگر، در شرایطی که بخشی از خطوط تولید و زیرساختهای حیاتی شرکت از مدار فعالیت خارج شدهاند، امکان استفاده کامل از ظرفیت نیروی انسانی نیز وجود ندارد. در چنین وضعیتی، حتی اگر کارکنان با همان میزان آمادگی و توان عملیاتی دوره قبل در شرکت حضور داشته باشند، محدودیت تجهیزات و خطوط تولید اجازه نمیدهد عملکرد تولیدی گذشته تکرار شود.
تفکیک نیروی انسانی فولاد مبارکه، نکته جالب دیگری را درباره ساختار این مجموعه آشکار میکند. در دوره مشابه سال گذشته، از مجموع ۱۱ هزار و ۶۳۳ نفر کارکنان شرکت، یکهزار و ۵۸۶ نفر در بخش تولیدی و ۱۰ هزار و ۴۷ نفر در بخش غیرتولیدی فعالیت داشتهاند.
در دوره جاری نیز از مجموع ۱۰ هزار و ۸۴۳ نفر کارکنان، یکهزار و ۴۵۷ نفر در بخش تولیدی و ۹ هزار و ۳۸۶ نفر در بخش غیرتولیدی مشغول به کار هستند.
به این ترتیب، سهم کارکنان تولیدی از کل نیروی انسانی شرکت در دوره جاری حدود ۱۳٫۴ درصد و سهم کارکنان غیرتولیدی حدود ۸۶٫۶ درصد است. این نسبت در دوره مشابه سال گذشته نیز تقریباً به همین شکل بوده است؛ بهطوریکه سهم کارکنان تولیدی حدود ۱۳٫۶ درصد و سهم کارکنان غیرتولیدی حدود ۸۶٫۴ درصد بوده است.
بنابراین، برخلاف تصور اولیه، ترکیب نیروی انسانی فولاد مبارکه در مقایسه با دوره پیش از جنگ تغییر معناداری نکرده و ساختار سازمانی شرکت تا حد زیادی حفظ شده است.
اما آیا میتوان تمام کارکنانی را که مستقیماً در خطوط تولید فعالیت نمیکنند، نیروی سربار تلقی کرد؟ پاسخ به این پرسش قطعاً منفی است.
در یک مجموعه صنعتی با ابعاد و پیچیدگی فولاد مبارکه، فعالیت تولیدی صرفاً به حضور اپراتورها در کنار خطوط تولید محدود نمیشود. واحدهای ستادی، برنامهریزی، مالی، منابع انسانی، بازرگانی، فروش، فناوری اطلاعات، حقوقی، ایمنی، مهندسی، تعمیرات و نگهداری و دهها بخش پشتیبانی دیگر، اجزای ضروری زنجیره فعالیت شرکت هستند.
برای مثال، تولید فولاد بدون تأمین مستمر مواد اولیه، مدیریت زنجیره تأمین، برنامهریزی تولید، مدیریت انرژی، کنترل کیفیت، نگهداری تجهیزات و مدیریت فروش و حملونقل امکانپذیر نیست. حتی در شرایطی که بخشی از خطوط تولید متوقف باشند، این واحدها همچنان باید وظایف خود را انجام دهند تا شرکت بتواند فعالیتهای جاری را مدیریت کند و برای بازگشت به ظرفیت تولید آماده بماند.
اهمیت واحدهای ستادی در دوره بحران حتی میتواند افزایش پیدا کند. مدیریت خسارتهای ناشی از حملات، تأمین منابع مالی بازسازی، پیگیری قراردادها، مدیریت نیروی انسانی، هماهنگی با تأمینکنندگان، برنامهریزی تعمیرات و مدیریت فروش محصولات باقیمانده، اطلاعرسانی صحیح به افکار عمومی و سهامداران و... همگی به فعالیت مستمر بخشهای غیرتولیدی وابستهاند.
از این منظر، کارکنان غیرتولیدی را نباید صرفاً نیرویی دانست که در محاسبه بهرهوری تولید، مخرج کسر را بزرگتر میکند. بخش قابل توجهی از این کارکنان، زیرساخت مدیریتی و پشتیبانی لازم برای فعالیت هزاران نیروی عملیاتی و استمرار فعالیت یک مجتمع بزرگ صنعتی را فراهم میکنند.
اگر برای بررسی بهرهوری، تنها کارکنان تولیدی را در نظر بگیریم، تصویر دیگری از عملکرد شرکت به دست میآید.
در دوره مشابه سال گذشته، با تولید سه میلیون و ۳۹۸ هزار تن محصول و یکهزار و ۵۸۶ نفر نیروی تولیدی، متوسط تولید به ازای هر نیروی تولیدی حدود ۲ هزار و ۱۴۳ تن در شش ماه بوده است.
این شاخص در دوره جاری، با تولید یک میلیون و ۷۵۰ هزار تن و یکهزار و ۴۵۷ نفر نیروی تولیدی، به حدود یکهزار و ۲۰۱ تن رسیده است.
بنابراین، بهرهوری محاسباتی نیروی تولیدی نیز حدود ۴۴ درصد کاهش یافته است.
این مقایسه اهمیت یک نکته را روشن میکند: افت بهرهوری فولاد مبارکه صرفاً ناشی از وجود یا تعداد کارکنان غیرتولیدی نیست. حتی با کنار گذاشتن این گروه از محاسبات، میزان تولید به ازای هر نیروی تولیدی نیز بهدلیل محدودیت ظرفیت عملیاتی و آسیبهای ناشی از جنگ بهشدت کاهش یافته است.
در نتیجه، نمیتوان افت شاخص بهرهوری را به ساختار ستادی شرکت نسبت داد. عامل تعیینکننده در این مقطع، کاهش امکان تولید در زیرساختهایی است که پیش از جنگ با ظرفیت بسیار بالاتری فعالیت میکردند. بنابراین با بازگشت فولاد مبارکه به به سطح تولید قبل از حمله نظامی به این شرکت، نرخ بهره وری به سطح مطلوب تری خواهد رسید.
مقایسه عملکرد دو دوره نشان میدهد که فولاد مبارکه در شرایطی با افت نزدیک به ۵۰ درصدی تولید مواجه شده که بخش عمده نیروی انسانی خود را حفظ کرده است. این موضوع از یک سو باعث افت بهرهوری محاسباتی نیروی انسانی شده و از سوی دیگر، ضرورت حفظ سرمایه انسانی برای بازسازی و بازگشت ظرفیت تولید را برجسته میکند.
در واقع، کاهش تعداد کارکنان متناسب با افت تولید نبوده، اما این موضوع را نمیتوان بهتنهایی نشانه ناکارآمدی ساختار نیروی انسانی دانست. تعدیل گسترده نیرو در شرایطی که شرکت باید خطوط تولید را بازسازی و ظرفیت عملیاتی خود را احیا کند، ممکن است به از دست رفتن تجربه و تخصصی منجر شود که بازگشت به شرایط عادی به آن وابسته است.
این موضوع بهویژه درباره نیروهای ستادی و پشتیبانی اهمیت دارد. بازسازی یک مجتمع بزرگ فولادی تنها با حضور کارکنان تولیدی امکانپذیر نیست؛ بلکه به شبکهای از فعالیتهای مدیریتی، مهندسی، مالی، تدارکاتی، حقوقی و پشتیبانی نیاز دارد که هماهنگی و استمرار آنها شرط بازگشت تولید است.
بازگشت تولید به سطح پیش از جنگ، تنها به تعمیر تجهیزات و بازسازی زیرساختها وابسته نیست؛ بلکه استفاده مؤثر از سرمایه انسانی، حفظ تخصص و تجربه کارکنان، بازگرداندن ظرفیت عملیاتی و هماهنگی میان بخشهای تولیدی و ستادی نیز در این مسیر اهمیت دارد.
مطالب مرتبط


