به گزارش بیرونیت به نقل از جهان صنعت، صنعت معدن ایران در نیمه‌دوم سال۱۴۰۵ در نقطه‌ای قرار گرفته که همزمان چندتصویر متفاوت را پیش روی فعالان اقتصادی قرار می‌دهد: ازیک‌سو محدودیت انرژی، مشکلات تامین مالی، فرسودگی ماشین‌آلات، دشواری واردات تجهیزات، تحریم‌ها و محدودیت‌های تجارت خارجی فشار قابل‌توجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده و ازسوی‌دیگر بازار جهانی فلزات به‌ویژه مس افق تازه‌ای را پیش‌روی شرکت‌های معدنی ترسیم کرده است.

درواقع معدن ایران امروز با یک دوگانه مهم مواجه است: چالش در سمت تولید داخلی و فرصت در سمت بازار جهانی. فعالان بخش معدن در آغاز نیمه‌دوم سال نسبت‌به ناترازی برق و گاز، افزایش هزینه تولید، مشکلات حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به بازارهای صادراتی هشدار دادند. این عوامل می‌توانند هزینه تمام‌شده تولید را افزایش داده و برنامه توسعه بسیاری از بنگاه‌های معدنی را تحت تاثیر قرار دهند اما در طرف دیگر تقاضای جهانی برای مواد معدنی استراتژیک همچنان یک محرک مهم برای آینده این صنعت است و درمیان این مواد مس جایگاه متفاوتی دارد.

مس؛ فلزی برای اقتصاد آینده
مس فقط یک فلز صنعتی معمولی نیست. توسعه شبکه‌های برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، تجهیزات الکترونیکی، مراکز داده و زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی همگی به مصرف قابل‌توجه مس نیاز دارند.

همزمان افزایش سریع عرضه مس آسان نیست. توسعه یک معدن جدید به سرمایه‌گذاری سنگین، زمان طولانی و زیرساخت مناسب نیاز دارد. گزارش‌های بازار جهانی در سال۲۰۲۶ نیز بر محدودیت عرضه معدنی و اهمیت رشد تقاضای ساختاری در حمایت از بازار مس تاکید دارند.

به همین دلیل مس در سال جاری بار دیگر در مرکز توجه بازارهای جهانی قرار گرفته است. این اتفاق در بازار داخلی ایران نیز قابل مشاهده است.

چشمک مس به بورس
یکی از نشانه‌های مهم این تغییر رفتار بازار سرمایه و بورس کالاست. در هفته منتهی به پایان شهریور۱۴۰۵ مس با بیش از ۱۴‌هزار‌میلیاردتومان ارزش معاملات صدرنشین ارزش معاملات بازار فیزیکی بورس کالا شد.

در ۲۹شهریور نیز کاتد مس تولیدی شرکت ملی صنایع مس ایران با ۵/‏۱۳‌درصد رقابت نسبت به قیمت پایه معامله شد و ارزش معامله آن به بیش از ۸۰‌هزار‌میلیاردتومان رسید تقاضا نیز حدود یک‌ونیم برابر عرضه گزارش شد.

این اعداد تنها یک اتفاق معاملاتی نیستند بلکه آنها نشانه‌ای از اهمیت روزافزون مس در زنجیره صنایع و بازار سرمایه ایران هستند.

در بازارسهام نیز شرکت‌های معدنی و فلزی در کانون توجه قرار گرفتند. برای نمونه گزارش‌های منتشرشده درباره فملی نشان می‌دهد درآمد فروش این شرکت در شش‌ماهه نخست سال۱۴۰۵ به‌حدود ۹/‏۳۲۹هزار‌میلیاردتومان رسیده که نسبت‌به مدت مشابه سال قبل ۳۳‌درصد افزایش داشته است.

ازسوی‌دیگر شاخص صنعت فلزات اساسی نیز در شهریورماه روند صعودی قابل‌توجهی را تجربه کرده و داده‌های بازار افزایش محسوسی را در بازه‌های سه‌ماهه و شش‌ماهه نشان می‌دهد.

این روند نشان می‌دهد که بازار سرمایه به‌تدریج درحال بازنگری در ارزش شرکت‌هایی است که پشتوانه آنها دارایی معدنی تولید واقعی و ارتباط با بازارهای جهانی فلزات است.

مس فقط یک کالای صنعتی نیست بلکه بخشی از زیرساخت اقتصاد آینده جهان است
مسعود اسدی‌طاهری، نایب‌رییس هیات‌مدیره و مدیرعامل مجتمع معادن مس تکنار در تحلیل شرایط امروز معدن کشور معتقد بوده مساله معدن ایران صرفا میزان ذخایر نیست بلکه چگونگی تبدیل ذخایر به ظرفیت اقتصادی است.

وی با اشاره به شرایط فعلی بخش معدن گفت: امروز باید میان «داشتن ذخیره معدنی» و «داشتن معدن اقتصادی» تفاوت قائل شد. ایران از نظر تنوع مواد معدنی و ظرفیت‌های اکتشافی کشور مهمی است اما صرف وجود ذخیره به‌معنای ایجاد ارزش اقتصادی نیست. برای اینکه یک ذخیره معدنی به ثروت تبدیل شود باید اکتشاف، سرمایه‌گذاری، فناوری، انرژی، ماشین‌آلات، زیرساخت حمل‌ونقل و بازار در کنارهم قرار بگیرند.

اسدی‌طاهری افزود: درحال‌حاضر بخشی از مشکل معدن کشور دقیقا همین شکاف میان ظرفیت بالقوه و ظرفیت بالفعل است و در بسیاری از موارد مشکل اصلی این نیست که ذخیره نداریم. مساله این است که هنوز همه ظرفیت ذخایر موجود را به‌تولید اقتصادی تبدیل نکردیم.

وی با تاکید بر اهمیت اکتشاف اظهار کرد: اکتشاف باید از یک‌فعالیت مقطعی به یک‌فرآیند مستمر تبدیل شود. معدن بدون اکتشاف آینده محدودی دارد. ازطرف‌دیگر باید به سمت فناوری‌های جدید برویم. افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف انرژی و آب، کنترل باطله و بهبود فرآیند استخراج و فرآوری امروز دیگر انتخاب نیست بلکه ضرورت اقتصادی معدن است.

این فعال صنعت معدن در ادامه با اشاره به جایگاه مس در اقتصاد جهانی گفت: مس در حال تبدیل شدن به یکی از فلزات کلیدی اقتصاد آینده جهان است. اگر به روند توسعه شبکه‌های برق، خودروهای برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر، مراکز داده و زیرساخت‌های دیجیتال نگاه کنیم می‌بینیم که تقریبا همه این حوزه‌ها به مس نیاز دارند.

وی افزود: حتی توسعه هوش مصنوعی از زاویه زیرساختی به برق و مراکز داده وابسته است و توسعه این زیرساخت‌ها نیز مصرف مس را افزایش می‌دهد بنابراین مس را نباید صرفا از منظر قیمت امروز آن نگاه کرد باید آن را در چارچوب تحولات ساختاری اقتصاد جهانی دید.

اسدی‌طاهری با اشاره به ریسک‌های بازار جهانی مس گفت: قیمت مس همیشه صعودی نیست و این ریسک را باید جدی گرفت. بازار مس هم مانند هر کالای دیگری دوره‌های رونق و اصلاح دارد. اقتصاد چین، نرخ بهره جهانی، موجودی انبارها، سیاست‌های تجاری و تعرفه‌ای و وضعیت تولید معادن بزرگ جهان روی قیمت اثر می‌گذارند.

وی ادامه داد: اما یک تفاوت مهم وجود دارد و آن سمت عرضه است. ایجاد ظرفیت جدید در صنعت مس زمان‌بر است بنابراین اگر تقاضا با سرعت بیشتری رشد کند و عرضه نتواند هم‌پای آن حرکت کند بازار با فشار قیمتی مواجه خواهد شد. در سال۲۰۲۶ نیز محدودیت عرضه معدنی یکی از موضوعات مهم تحلیل بازار جهانی مس بوده است.

مدیرعامل شرکت مجتمع معادن مس تکنار درباره فرصت پیش‌روی ایران گفت: برای ایران یک فرصت مهم ایجاد می‌شود البته به شرط اینکه از فرصت فقط در سطح فروش ماده معدنی استفاده نکنیم. ما باید زنجیره ارزش مس را توسعه دهیم. هرچه از سنگ معدن به‌سمت کنسانتره، کاتد و محصولات پایین‌دستی حرکت کنیم ارزش‌افزوده بیشتری ایجاد می‌شود بنابراین آینده صنعت مس ایران را باید در سه‌کلمه خلاصه کرد: اکتشاف، بهره‌وری و زنجیره ارزش.

اسدی‌طاهری در ادامه به مساله انرژی به‌عنوان یکی از مشکلات جدی معدن اشاره کرد و گفت: معدن و صنایع معدنی بدون انرژی پایدار نمی‌توانند برنامه توسعه بلندمدت داشته باشند. وقتی یک‌معدن یا کارخانه فرآوری نمی‌داند در ماه‌های آینده چه میزان برق یا گاز در اختیار خواهد داشت تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری دشوار می‌شود.

وی تصریح کرد: سرمایه‌گذار به دنبال پیش‌بینی‌پذیری بوده بنابراین حل مساله انرژی فقط به‌معنای تامین برق و گاز نیست بلکه درواقع ایجاد امنیت سرمایه‌گذاری برای صنعت معدن است.

این‌مدیر صنعت معدن فرسودگی ماشین‌آلات را یکی دیگر از گلوگاه‌های جدی بخش معدن دانست و افزود: فرسودگی ماشین‌آلات به معنای کاهش بهره‌وری، افزایش توقف تولید، افزایش مصرف سوخت و افزایش هزینه تعمیرات است. در معادن امروز دنیا داده و اتوماسیون نیز به‌اندازه ماشین‌آلات اهمیت پیدا کرده‌اند.

اسدی‌طاهری ادامه داد: معدن آینده معدن هوشمندتر و داده‌محورتر است. ما باید بتوانیم از فناوری برای اکتشاف، برنامه‌ریزی استخراج، کنترل عیار، مدیریت ناوگان، مصرف انرژی و حتی نگهداری پیشگیرانه تجهیزات استفاده کنیم.

وی با تاکید بر اهمیت بهره‌وری در شرایط فعلی اظهار کرد: وقتی هزینه‌های تولید افزایش پیدا می‌کند اولین راهکار نباید افزایش قیمت فروش باشد بلکه باید به سراغ کاهش هزینه و افزایش بهره‌وری رفت. یک‌معدن می‌تواند با همان ذخیره و همان قیمت فروش صرفا با کاهش اتلاف، مدیریت انرژی، کاهش توقفات و افزایش راندمان اقتصاد خود را متحول کند. این‌نگاه باید در تمام زنجیره معدن نهادینه شود.

اسدی‌طاهری در بخش دیگری از اظهارات خود به توجه بازار سرمایه به شرکت‌های معدنی و فلزی اشاره کرد و گفت: یکی از اتفاقات قابل‌توجه ماه‌های اخیر توجه بازار سرمایه به شرکت‌های معدنی و فلزی است و چندعامل همزمان در این موضوع نقش دارد.

وی افزود: نخست قیمت جهانی فلزات و به‌خصوص مس است. دوم افزایش نرخ ارز در اقتصاد داخلی که روی درآمد ریالی شرکت‌های صادرات‌محور اثر می‌گذارد. سوم دارایی‌های واقعی شرکت‌های معدنی است. وقتی یک شرکت دارای ذخیره معدنی، ظرفیت تولید، زیرساخت و بازار فروش باشد ارزش آن فقط از روی سود یک فصل سنجیده نمی‌شود بلکه بخشی از ارزش شرکت به دارایی و ظرفیت تولید آینده آن مربوط است.

این فعال صنعت معدن ادامه داد: چهارم بازار به دنبال شرکت‌هایی است که بتوانند از رشد قیمت جهانی کالاها به درآمد و سود واقعی برسند.

وی با اشاره به اینکه توجه بازار سرمایه به شرکت‌های دارای پشتوانه دارایی واقعی درحال افزایش است، گفت: صرف معدنی بودن یک شرکت نمی‌تواند دلیل کافی برای ارزشگذاری باشد. بازار درنهایت عملکرد واقعی را مطالبه می‌کند. شرکتی که ذخیره دارد ولی تولید اقتصادی ندارد با شرکتی که تولید مستمر، فروش، سودآوری و برنامه توسعه دارد از نظر اقتصادی یکسان نیست.

اسدی‌طاهری افزود: بنابراین به‌نظر می‌رسد اتفاق مهمی که در بازار سرمایه درحال شکل‌گیری بوده توجه بیشتر به‌کیفیت دارایی و توان تبدیل آن دارایی به‌جریان نقدی است.

وی درباره شرکت‌های مسی نیز اظهار کرد: در مورد شرکت‌های مسی علاوه‌بر این‌عوامل چشم‌انداز جهانی خود مس نیز اهمیت دارد. برای نمونه عملکرد «فملی» در نیمه‌نخست سال۱۴۰۵ و رشد ۳۳‌درصدی درآمد فروش آن نسبت‌به مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد که افزایش ارزش معاملات و توجه بازار به صنعت مس صرفا از جنس داستان‌سازی نیست و در سطح درآمد عملیاتی شرکت بزرگ این صنعت نیز قابل مشاهده است.

وی ادامه داد: وقتی کاتد مس در بورس کالا با رقابت ۵/۱۳‌درصدی و ارزش معامله بیش از ۸۰‌هزار‌میلیاردتومان معامله می‌شود این‌اعداد نشان‌دهنده عمق تقاضا و اهمیت این‌فلز در اقتصاد داخلی است.

اسدی‌طاهری درپاسخ به اینکه آیا وضعیت خوب شرکت‌های مسی سخن گفت، عنوان کرد: بازار سرمایه سیگنال مشخصی درباره اهمیت صنعت معدن و فلزات ارسال کرده اما باید تاکید کرد که این موضوع را نباید با رشد کوتاه‌مدت قیمت سهام یکی دانست.

وی افزود: چشم‌انداز شرکت‌های معدنی زمانی می‌تواند پایدار باشد که سه‌موضوع همزمان اتفاق بیفتد تولید افزایش پیدا کرده، هزینه‌ها کنترل شود و ذخایر آینده توسعه پیدا کند. اگر این سه اتفاق بیفتد افزایش ارزش اقتصادی شرکت قابل دفاع‌تر خواهد بود.

مدیرعامل شرکت مجتمع معادن مس تکنار درباره شرکت‌های کوچک‌تر مسی نیز گفت: شرکت‌های کوچک‌تر هم ظرفیت استفاده از این شرایط را دارند اما برای آنها یک مساله بسیار مهم‌تر بوده و آن مقیاس اقتصادی است. در صنعت معدن مقیاس اهمیت زیادی دارد اگر هزینه‌های ثابت بالا باشد و تولید پایین بماند حتی قیمت مناسب جهانی هم الزاما به سودآوری منجر نمی‌شود.

وی افزود: بنابراین شرکت‌های کوچک‌تر باید روی افزایش بهره‌وری، افزایش ظرفیت اقتصادی، اکتشاف ذخایر جدید، کنترل هزینه و تکمیل زنجیره ارزش تمرکز کنند. درچنین‌شرایطی بازار سرمایه هم عملکرد شرکت را دقیق‌تر نگاه خواهد کرد.

اسدی‌طاهری در جمع‌بندی چشم‌انداز معدن ایران گفت: آینده معدن ایران با وجود همه مشکلات دارای ظرفیت توسعه است اما این آینده خودبه‌خود محقق نمی‌شود. اگر انرژی پایدار، ماشین‌آلات، سرمایه‌گذاری و فناوری فراهم نشود بخشی از ظرفیت معدنی کشور همچنان بالقوه باقی می‌ماند.

وی خاطرنشان کرد: اگر این موانع کاهش پیدا کند ایران می‌تواند از رشد تقاضای جهانی برای مواد معدنی استراتژیک به‌خصوص مس سهم بیشتری بگیرد. مس می‌تواند یکی از پیشران‌های توسعه معدنی ایران باشد مشروط بر اینکه سیاستگذاری از خام‌فروشی فاصله بگیرد و توسعه اکتشاف، فرآوری، تولید و زنجیره ارزش را در اولویت قرار دهد.

معدن در نقطه تغییر
آنچه در نیمه‌دوم سال۱۴۰۵ در صنعت معدن ایران دیده می‌شود یک تناقض ظاهری است: فشار بر تولید داخلی افزایش یافته اما ارزش اقتصادی مواد معدنی استراتژیک درحال پررنگ‌ترشدن است.

ازیک‌سو فعالان معدن با انرژی، تجهیزات، سرمایه و تجارت خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. ازسوی‌دیگر بازار جهانی برای فلزاتی مانند مس به دلیل توسعه برق، انرژی‌های نو، خودروهای برقی و زیرساخت‌های دیجیتال چشم‌انداز مهمی پیش روی تولیدکنندگان قرار داده است.
در بازار داخلی نیز نشانه‌های این تغییر قابل مشاهده است. صدرنشینی مس در ارزش معاملات بورس کالا، رقابت قابل‌توجه برای خرید کاتد و رشد درآمد شرکت‌های بزرگ مسی تصویری از افزایش اهمیت این فلز در اقتصاد ایران ارائه می‌دهد.

از این منظر توجه دوباره بورس به شرکت‌های معدنی و به‌خصوص مسی را می‌توان بخشی از یک روند بزرگ‌تر دانست: حرکت سرمایه به سمت شرکت‌هایی که درکنار دارایی واقعی ظرفیت تولید و امکان خلق جریان نقدی از آن دارایی را دارند.

مسعود اسدی‌طاهری نیز با نگاه از درون صنعت مساله معدن ایران را بیش از آنکه کمبود ذخایر بداند، مساله زیرساخت، سرمایه، فناوری، انرژی و بهره‌وری می‌داند. درنهایت آینده معدن ایران نه صرفا به میزان ذخایر موجود بلکه به توان کشور برای تبدیل این ذخایر به تولید اقتصادی، ارزش‌افزوده، صادرات و شرکت‌های رقابت‌پذیر بستگی دارد و دراین‌میان مس یکی از مهم‌ترین فلزاتی است که می‌تواند این مسیر را نمایندگی کند.