به گزارش بیرونیت، وقتی نام تنگه هرمز می‌آید، بیشتر ذهن‌ها به نفت می‌رود؛ اما این روزها یک کالای راهبردی دیگر هم درگیر این آبراه شده است: مس.

اختلال در تردد دریایی در خلیج فارس، حالا مسیر صادرات مس ایران را هم تحت فشار قرار داده است؛ فلزی که شاید مانند نفت خبرساز نباشد، اما برای اقتصاد جهان حیاتی است و در ساخت شبکه برق، خودروهای برقی، تجهیزات صنعتی و فناوری‌های جدید نقش دارد.

گزارش Fastmarkets، یکی از مراجع بین‌المللی بازار فلزات، نشان می‌دهد حدود ۴۰ هزار تن مس کاتد در ماه که در مسیر خلیج فارس قرار دارد، با خطر تأخیر یا اختلال در جابه‌جایی روبه‌رو شده است.

مسئله فقط خود تنگه هرمز نیست؛ مشکل اصلی این است که مسیرهای جایگزین هم ظرفیت نامحدود ندارند. بندر جبل‌علی در امارات که یکی از مهم‌ترین مراکز ترانزیت کالا و فلزات منطقه است، با محدودیت مواجه شده و دو بندر جایگزین یعنی خورفکان و فجیره نیز طبق همین گزارش، نزدیک به ظرفیت کامل خود فعالیت می‌کنند.

یعنی حتی اگر صادرکنندگان بخواهند مسیر دیگری پیدا کنند، زیرساخت کافی برای انتقال سریع این حجم از کالا وجود ندارد.

مس ایران چقدر در این معادله مهم است؟

ایران در بازار مس منطقه یکی از تولیدکنندگان مهم محسوب می‌شود. داده‌های گروه بین‌المللی مطالعات مس (ICSG) که Fastmarkets به آن استناد کرده، نشان می‌دهد صادرات مس تصفیه‌شده ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱۴ هزار تن بوده است.

همچنین تولید مس تصفیه‌شده ایران در ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰۵ هزار تن رسیده بود؛ رقمی که نشان می‌داد تولید سالانه کشور می‌تواند در محدوده ۳۳۰ تا ۳۳۵ هزار تن قرار گیرد.
این اعداد نشان می‌دهد بخشی از تولید مس ایران به بازارهای صادراتی وابسته است و هر اختلال طولانی در مسیرهای دریایی می‌تواند زنجیره‌ای از اثرات ایجاد کند؛ از افزایش هزینه حمل‌ونقل گرفته تا تأخیر در تحویل محموله‌ها و فشار بر درآمدهای صادراتی.

البته این ارقام، برآوردهای نهادهای بین‌المللی بازار است و نه آمار رسمی منتشرشده از سوی نهادهای داخلی ایران؛ بنابراین باید به‌عنوان تخمین معتبر بازار در نظر گرفته شود.

بازار مس میان دو نگرانی گرفتار شده است

بازار جهانی مس هم واکنشی یکدست به این تحولات نشان نداده است.
بر اساس داده‌های TradingEconomics، قیمت مس در ۲۶ تیر ۱۴۰۵ (۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶) به ۶.۱۹ دلار برای هر پوند رسید؛ یعنی نسبت به روز قبل ۱.۶۵ درصد کاهش داشت. با این حال، این قیمت همچنان حدود ۱۱.۵۵ درصد بالاتر از سطح یک سال قبل قرار دارد.
دلیل این نوسان، دو نگرانی همزمان در بازار است.

از یک طرف، معامله‌گران نگران کاهش عرضه هستند؛ اینکه ادامه بحران در خاورمیانه مسیر انتقال فلزات را دشوار کند.

از طرف دیگر، نگرانی از کندشدن اقتصاد جهانی و کاهش مصرف صنایع وجود دارد؛ موضوعی که می‌تواند تقاضا برای مس را کاهش دهد.

به همین دلیل بازار هنوز در حال پاسخ به یک سؤال اساسی است: آیا بحران هرمز به کمبود عرضه منجر می‌شود یا سایه رکود، اثر آن را خنثی خواهد کرد؟

جست‌وجوی مسیرهای تازه برای فرار از هرمز

بحران اخیر دوباره وابستگی اقتصادی منطقه به تنگه هرمز را برجسته کرده است. بر اساس گزارش CNBC، کشورهای تولیدکننده انرژی در خلیج فارس در حال توسعه خطوط لوله جدیدی هستند تا بخشی از صادرات خود را از مسیرهای زمینی منتقل کنند. تحلیلی که در این گزارش به نقل از گلدمن‌ساکس آمده، ظرفیت خطوط لوله منطقه را تا پایان سال ۲۰۲۸ بیش از ۱۴ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.

اما این راه‌حل برای مس و دیگر فلزات به سادگی نفت نیست. نفت را می‌توان از طریق خطوط لوله منتقل کرد، اما فلزات همچنان به کشتی، بندر و شبکه تجارت دریایی وابسته‌اند.
به همین دلیل، حتی توسعه زیرساخت‌های جدید هم نمی‌تواند در کوتاه‌مدت مشکل صادرات فلزات را حل کند.

گلوگاهی که فقط چند ده کیلومتر است

ماجرای مس ایران نشان می‌دهد اهمیت هرمز فقط در عبور نفتکش‌ها خلاصه نمی‌شود. یک آبراه باریک می‌تواند زنجیره‌ای از صنایع و کالاهای راهبردی را تحت تأثیر قرار دهد.
برای تولیدکنندگان مس ایران، مسئله اصلی اکنون فقط تولید نیست؛ رساندن محصول به بازار است. اگر محدودیت‌های دریایی ادامه پیدا کند، هزینه انتقال، زمان تحویل و ریسک قراردادهای صادراتی افزایش خواهد یافت.

تنگه هرمز از نظر جغرافیایی یک مسیر کوتاه است، اما برای اقتصاد منطقه به یکی از بلندترین مسیرهای انتظار تبدیل شده است؛ مسیری که حالا محموله‌های مس ایران هم در آن پشت دریا مانده‌اند.