به گزارش بیرونیت، در پی انتشار گزارشی با عنوان «میدکو زیر ذره‌بین؛ ۷.۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری و پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند» در پایگاه خبری بیرونیت، توضیحاتی درباره سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، ساختار تامین مالی، ظرفیت‌های تولیدی و رابطه اقتصادی میدکو و بانک پاسارگاد ارایه می‌شود.

اصل طرح پرسش و نقد کارشناسی درباره عملکرد یک مجموعه اقتصادی، به‌ویژه مجموعه‌ای در ابعاد میدکو، امری طبیعی و حتی ضروری است و میدکو همواره خود را در برابر سهامداران، نهادهای نظارتی، رسانه‌ها و افکار عمومی پاسخگو دانسته است. با این حال، آنچه در گزارش مذکور محل تامل است، نه اصل پرسش‌ها، بلکه نحوه انتخاب، کنار هم قرار دادن و تفسیر برخی مطالب و همچنین تفکیک نکردن میان «پرسش»، «برداشت نویسنده» و «واقعیت» است؛ به‌گونه‌ای که در بخش‌هایی از گزارش، از مجموعه‌ای از پرسش‌های اقتصادی، نتیجه‌گیری‌هایی فراتر از اطلاعات ارایه‌شده در نشست به دست آمده و تصویری ناقص از وضعیت میدکو ارایه شده است.

در ابتدا یادآور می‌شود که نشست خبری مذکور آنطور که در گزارش قید شده اولین مواجهه میدکو با رسانه‌ها نبوده و تنها در طی دو سال اخیر بیش از 5 نشست خبری به مناسبت‎‌‌های مختلف با حضور مدیرعامل میدکو، اعضای هیدت‌مدیره و معاونین هلدینگ میدکو با رسانه‌های مرجع از حوزه‌های مختلف مخاطبان میدکو برگزار شده است.

 ۱. درباره رقم سرمایه‌گذاری ۷.۵ میلیارد دلاری

در نشست خبری اخیر، به بیش از ۷.۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری انجام‌شده در میدکو اشاره شد. این رقم در چارچوب تشریح مسیر توسعه این مجموعه و ایجاد زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های صنعتی و معدنی مطرح شد؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که حاصل آنها امروز در قالب مجتمع‌های تولیدی، معادن، کارخانه‌های فرآوری، واحدهای فولادسازی و زیرساخت‌های مورد نیاز تولید قابل مشاهده است.

میدکو در سال ۱۳۸۷ با هدف ایجاد یک بنگاه بزرگ و مقیاس‌پذیر در بخش معدن و صنایع معدنی شکل گرفت. پس از حدود 18 سال از عملیاتی شدن این ایده، بیش از ۴۰ مجتمع صنعتی بزرگ در زیرمجموعه این مجموعه ایجاد شده و زنجیره‌ای از فعالیت‌ها، از اکتشاف و استخراج مواد معدنی تا فرآوری، تولید کنسانتره، گندله، احیای مستقیم، فولادسازی و ... در چارچوب فعالیت‌های گروه شکل گرفته است.

امروز ظرفیت ایجادشده در میدکو بیش از ۱۲ درصد ظرفیت تولید فولاد کشور را شامل می‌شود و ظرفیت تولید فولاد در سه مجتمع بزرگ فولادسازی این مجموعه به ۴.۲ میلیون تن رسیده است. همچنین بیش از ۲۵ هزار نفر به صورت مستقیم در مجموعه میدکو اشتغال دارند.

این ارقام به تنهایی جایگزین ارزیابی مالی و حسابرسی‌شده نیستند، اما نشان می‌دهند که سرمایه‌گذاری انجام‌شده صرفا یک رقم در گزارش‌های مالی نیست؛ بلکه در ایجاد دارایی‌ها و ظرفیت‌های واقعی تولیدی نمود پیدا کرده است.

از این رو، پرسش درباره محل مصرف منابع مالی باید با بررسی پروژه‌ها، دارایی‌ها و ظرفیت‌های ایجادشده همراه باشد. میان رقم سرمایه‌گذاری، اصل تسهیلات دریافتی و مانده بدهی بانکی تفاوت وجود دارد و این مفاهیم را نمی‌توان بدون توضیح و تفکیک، معادل یکدیگر در نظر گرفت.

برای ارزیابی سرمایه‌گذاری‌های میدکو، توجه به مقیاس فعالیت عملیاتی این مجموعه ضروری است.

میدکو چهار کارخانه کنسانتره سنگ‌آهن با ظرفیت مجموع هشت میلیون تن در سال و سه کارخانه گندله‌سازی با ظرفیت مجموع 7.5 میلیون تن در سال دارد. در بخش معدن نیز بیش از ۲۰۰ دستگاه ماشین‌آلات سنگین معدنی در اختیار این مجموعه قرار دارد.

در کنار زنجیره فولاد، فعالیت‌های میدکو در حوزه مس، زغال‌سنگ، کک‌سازی، فروسیلیس، آهک و دولومیت نیز توسعه یافته است. زنجیره تولید مس از کنسانتره تا کاتد مسی و تولید لوله مسی، از دیگر بخش‌های فعالیت این گروه به شمار می‌رود. همچنین تولید صنعتی شمش منیزیم در یکی از واحدهای میدکو، ظرفیت تازه‌ای را در حوزه فلزات راهبردی کشور ایجاد کرده است.

این ساختار زنجیره‌ای، علاوه بر ایجاد ظرفیت تولید، امکان تامین بخشی از نیازهای داخلی و کاهش وابستگی به واردات را فراهم کرده است. بر اساس توضیحات ارایه‌شده در نشست خبری، بیش از ۹۰ درصد تجهیزات، مواد و قطعات مورد نیاز زنجیره فولاد کشور قابلیت تامین از داخل را دارند؛ ظرفیتی که در شرایط تحریم و محدودیت‌های تجاری، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین، ارزیابی آثار سرمایه‌گذاری در میدکو باید در کنار شاخص‌های مالی، با توجه به ظرفیت‌های ایجادشده در تولید، توسعه زنجیره ارزش، تامین داخلی تجهیزات و پایداری فعالیت صنعتی نیز انجام شود.

۲. درباره استفاده میدکو از منابع بانکی

یکی از محورهای اصلی گزارش بیرونیت، پرسش درباره منابع تامین مالی میدکو و میزان استفاده این مجموعه از تسهیلات بانکی است.
تامین مالی بانکی، در کنار سرمایه سهامداران، بازار سرمایه و سایر ابزارهای قانونی، یکی از روش‌های متعارف تامین منابع برای پروژه‌های بزرگ صنعتی و معدنی است. احداث مجتمع‌های فولادی و زیرساخت‌های وابسته به آن، به سرمایه‌گذاری سنگین و دوره‌های زمانی بلندمدت نیاز دارد و تامین تمام این منابع از محل آورده نقدی سهامداران، در بسیاری از پروژه‌ها امکان‌پذیر نیست.

میدکو نیز در طول فعالیت خود از ترکیبی از روش‌های تامین مالی استفاده کرده است. همان‌گونه که در نشست خبری توضیح داده شد، منابع تامین‌شده از شبکه بانکی، بازار سرمایه، صندوق توسعه ملی و سایر مسیرها، در ایجاد زیرساخت‌ها و دارایی‌های مولد به کار گرفته شده‌اند.

از این منظر، صرف استفاده از تسهیلات بانکی را نمی‌توان به خودی خود نشانه عملکرد نامناسب یک بنگاه دانست. موضوع اصلی، نحوه مصرف منابع، شرایط تامین مالی، بازده سرمایه‌گذاری‌ها، وضعیت دارایی‌ها و تعهدات و توان ایفای تعهدات مالی است.

میدکو نیز خود را از ارزیابی این شاخص‌ها مستثنا نمی‌داند. با این حال، چنین ارزیابی‌ای باید بر اساس اطلاعات مالی دقیق و در نظر گرفتن همه اجزای فعالیت اقتصادی مجموعه انجام شود، نه صرفا با برجسته کردن یک عدد از بدهی یا تسهیلات.

۳. درباره ارقام بدهی و تسهیلات

در گزارش مذکور ارقام مختلفی درباره بدهی و تسهیلات میدکو مطرح شده و در مواردی میان مفاهیمی همچون اصل تسهیلات، مانده بدهی، سود و هزینه‌های مالی و تسهیلات غیرجاری تفکیک روشنی صورت نگرفته است.

این مفاهیم از منظر مالی و بانکی دارای تعاریف متفاوت هستند و نمی‌توان آنها را به جای یکدیگر به کار برد.

همچنین رقم بدهی یک بنگاه اقتصادی، بدون مشخص بودن دوره زمانی، ترکیب بدهی، سررسیدها، وضعیت جاری یا غیرجاری تسهیلات، نحوه محاسبه هزینه‌های مالی و همچنین ارزش دارایی‌ها و حقوق صاحبان سهام، به تنهایی شاخص مناسبی برای قضاوت درباره سلامت مالی آن بنگاه نیست.

از این رو، هرگونه ارزیابی درباره وضعیت مالی میدکو باید بر اساس صورت‌های مالی، اطلاعات حسابرسی‌شده، گزارش‌های رسمی و تعاریف دقیق مالی انجام شود و نه بر اساس کنار هم گذاشتن ارقام متفاوتی که ممکن است مربوط به مفاهیم یا دوره‌های زمانی مختلف باشند.

 ۴. درباره بازده سرمایه‌گذاری و عملکرد اقتصادی

در گزارش بیرونیت، درباره نسبت بازده سرمایه‌گذاری‌های میدکو با هزینه تامین مالی پرسش‌هایی مطرح شده است. این پرسش‌ها از منظر تحلیل اقتصادی قابل طرح هستند و پاسخ آنها نیز باید بر اساس شاخص‌های قابل سنجش ارایه شود.

با این حال، محاسبه بازده سرمایه‌گذاری در یک مجموعه صنعتی و معدنی، نیازمند بررسی مجموعه‌ای از عوامل است؛ از جمله دوره ساخت و بهره‌برداری پروژه‌ها، ظرفیت اسمی و تولید واقعی، درآمد عملیاتی، هزینه‌های تولید، هزینه تامین مالی، جریان نقد و شرایط بازار محصولات.

بخشی از سرمایه‌گذاری‌های میدکو نیز در زیرساخت‌هایی انجام شده که نقش آنها در عملکرد اقتصادی، تنها در صورت بررسی مجموعه زنجیره تولید قابل ارزیابی است. برای مثال، توسعه زیرساخت انرژی، حمل‌ونقل و تامین آب، علاوه بر پشتیبانی از فعالیت واحدهای تولیدی، در کاهش ریسک توقف تولید و افزایش پایداری عملیات نقش دارد.

از این رو، نتیجه‌گیری درباره بازده سرمایه‌گذاری صرفا بر مبنای مقایسه یک رقم سرمایه‌گذاری با یک رقم بدهی یا هزینه مالی، بدون توجه به دوره زمانی و عملکرد عملیاتی پروژه‌ها، از نظر کارشناسی کافی نیست.

مبنای صحیح این ارزیابی، بررسی صورت‌های مالی و شاخص‌هایی مانند سودآوری، جریان نقد عملیاتی، هزینه مالی، بازده سرمایه به‌کارگرفته‌شده و روند عملکرد مجموعه در دوره‌های مختلف است.

زیرساخت‌های انرژی، آب و حمل‌ونقل؛ بخشی از تصویر سرمایه‌گذاری

بخشی از سرمایه‌گذاری‌های میدکو در زیرساخت‌هایی انجام شده که استمرار تولید و کاهش وابستگی به منابع بیرونی را هدف قرار داده‌اند.

در حوزه انرژی، نیروگاه سیکل ترکیبی ۵۰۰ مگاواتی میدکو احداث شده است. این زیرساخت، علاوه بر کمک به تامین برق مورد نیاز مجموعه، امکان تزریق بخشی از برق مازاد به شبکه صنعتی کشور را نیز فراهم می‌کند.

در حوزه آب نیز طرح جمع‌آوری و تصفیه پساب شهر کرمان برای تامین آب مورد نیاز صنایع میدکو در حال اجراست. استفاده از پساب تصفیه‌شده، ضمن تامین بخشی از نیاز صنایع، می‌تواند فشار بر منابع آب زیرزمینی را کاهش دهد.

حمل‌ونقل نیز یکی از مولفه‌های مهم هزینه تمام‌شده در مجموعه‌ای با پراکندگی جغرافیایی واحدهای معدنی و صنعتی است. میدکو در سال گذشته حدود ۳۰ میلیون تن حمل زمینی داشته و توسعه حمل‌ونقل ریلی را به عنوان یکی از اولویت‌های خود دنبال کرده است.

این نمونه‌ها نشان می‌دهد که ارزیابی سرمایه‌گذاری در میدکو باید علاوه بر کارخانه‌ها و ظرفیت تولید محصول نهایی، زیرساخت‌هایی را نیز در بر گیرد که استمرار فعالیت و کارایی زنجیره تولید به آنها وابسته است.

۵. درباره نسبت میدکو و بانک پاسارگاد

یکی از محورهای گزارش، تلاش برای برجسته کردن رابطه میان میدکو و بانک پاسارگاد است.

همان‌گونه که در نشست خبری نیز اشاره شد، شکل‌گیری و توسعه میدکو در چارچوب یک نگاه بلندمدت به ظرفیت‌های معدن و صنایع معدنی کشور و با اتکا به سرمایه‌گذاری و تامین مالی برای ایجاد ظرفیت‌های تولیدی صورت گرفته است.

بانک پاسارگاد به عنوان سهامدار و یکی از مجموعه‌های موثر در تامین مالی، در مسیر توسعه میدکو نقش داشته است. این رابطه، یک رابطه اقتصادی در چارچوب ساختارهای قانونی، قراردادی و مالی کشور است و نمی‌توان صرف وجود رابطه سهامداری یا تامین مالی میان دو مجموعه را به عنوان قرینه‌ای بر تخصیص غیرمتعارف منابع یا وجود مسئله مالی تلقی کرد.

مبنای ارزیابی چنین رابطه‌ای باید شفافیت قراردادها، رعایت ضوابط، نحوه مصرف منابع، ایجاد دارایی و ظرفیت مولد و ایفای تعهدات باشد.

میدکو و بانک پاسارگاد طی سال‌های گذشته در چارچوب یک رابطه اقتصادی بلندمدت، در مسیر ایجاد ظرفیت‌های صنعتی و معدنی کشور حرکت کرده‌اند و حاصل این مسیر، مجموعه‌ای از پروژه‌ها و دارایی‌های واقعی و فعال است.

۶. درباره مقایسه میدکو با بانک آینده و ایران‌مال

در بخشی از گزارش، پس از طرح موضوع تامین مالی میدکو، تجربه بانک آینده و ایران‌مال به میان آورده شده و در ادامه این پرسش مطرح می‌شود که آیا ممکن است روزی درباره بانک پاسارگاد و میدکو نیز پرسش‌هایی مشابه مطرح شود.

بدون ورود به ارزیابی عملکرد سایر مجموعه‌ها، لازم است تاکید شود که مقایسه دو پرونده اقتصادی تنها زمانی از نظر کارشناسی معتبر است که متغیرهای اصلی آنها قابل مقایسه باشد.

ساختار مالکیت، مدل کسب‌وکار، ماهیت دارایی‌ها، نحوه تامین مالی، جریان درآمدی، سودآوری، نقدینگی، تعهدات مالی، دوره سرمایه‌گذاری و وضعیت عملیاتی یک مجموعه، متغیرهایی هستند که باید در چنین مقایسه‌ای مورد توجه قرار گیرند.

صرف وجود یک پروژه بزرگ یا استفاده از منابع بانکی، به تنهایی نمی‌تواند دو مجموعه را در یک چارچوب تحلیلی قرار دهد.

میدکو یک مجموعه صنعتی و معدنی است که سرمایه‌گذاری‌های آن عمدتا در دارایی‌ها و ظرفیت‌های تولیدی زنجیره معدن و فلزات انجام شده و عملکرد بخش‌های مختلف آن از طریق تولید، فروش و فعالیت عملیاتی قابل ارزیابی است. از این رو، قرار دادن نام میدکو در کنار پرونده‌ای با ماهیت متفاوت و سپس طرح احتمال تکرار یک تجربه، بدون ارایه تحلیل تطبیقی و مستند، بیش از آنکه یک نتیجه اقتصادی باشد، یک تداعی رسانه‌ای ایجاد می‌کند.

در موضوعی با این اهمیت، باید از هرگونه قیاس غیرمستند که می‌تواند موجب برداشت نادرست درباره وضعیت میدکو یا بانک پاسارگاد شود، پرهیز شود.

۷. درباره ادعای «بی‌پاسخ ماندن» پرسش‌ها

عنوان گزارش، پرسش‌هایی را «بی‌پاسخ» معرفی می‌کند؛ در حالی که بخش قابل توجهی از مباحث مطرح‌شده در نشست خبری، از سوی مدیرعامل میدکو پاسخ داده شد و درباره مسیر شکل‌گیری میدکو، سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، ظرفیت‌های ایجادشده، تامین مالی، وضعیت پروژه‌ها، تولید، اشتغال و برنامه‌های آتی توضیح ارایه شد.

البته بدیهی است که یک نشست خبری، به دلیل محدودیت زمانی و تنوع موضوعات، محل ارایه تمام جزییات مالی و قراردادی یک مجموعه بزرگ اقتصادی نیست.

اینکه پاسخ یک مدیرعامل به یک پرسش در قالب یک نشست خبری با چند دقیقه فرصت، در گزارش نهایی رسانه با جزییات مورد انتظار نویسنده منطبق نباشد، به معنای «بی‌پاسخ ماندن» آن پرسش نیست.

تفاوت میان «پاسخ داده نشده» و «پاسخی که نویسنده آن را کافی ندانسته» از نظر حرفه‌ای باید رعایت شود.

 ۸. درباره نحوه روایت نشست خبری

در گزارش مذکور، در کنار موضوعات اقتصادی، به مواردی همچون نحوه برگزاری نشست، محل استقرار خبرنگاران و مشکلات موردی در استفاده از تجهیزات نیز پرداخته شده و این موارد به نحوی در کنار مباحث عملکردی و اقتصادی میدکو قرار گرفته‌اند که گویی می‌توان از آنها برای ارزیابی کیفیت مدیریت یک مجموعه صنعتی استفاده کرد.

بدیهی است ممکن است در هر رویداد اجرایی، برخی نواقص یا کاستی‌های موردی رخ دهد و روابط‌عمومی میدکو نیز نسبت به بهبود مستمر فرایند برگزاری نشست‌ها و تعامل با رسانه‌ها مسوول است.

با این حال، نحوه استقرار خبرنگاران یا بروز اشکال در تجهیزات یک نشست، ارتباط منطقی با شاخص‌های مالی، عملیاتی و اقتصادی یک بنگاه ندارد و نمی‌تواند مبنای ارزیابی عملکرد مدیریت آن قرار گیرد.

۹. میدکو و ضرورت پاسخگویی مبتنی بر داده

میدکو خود را از نقد کارشناسی و پرسش‌های تخصصی مصون نمی‌داند و معتقد است حضور رسانه‌ها در کنار صنایع بزرگ کشور، می‌تواند به افزایش شفافیت و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری کمک کند.

اما نقد اقتصادی زمانی می‌تواند به تصمیم‌سازی کمک کند که بر مبنای اطلاعات کامل، ارقام دقیق، تعاریف صحیح و مقایسه‌های معتبر شکل گرفته باشد.

در مورد میدکو نیز اگر موضوع، ارزیابی عملکرد اقتصادی است، بهتر است به جای تمرکز بر یک یا چند عدد منفرد، تصویر کامل‌تری از مجموعه مورد بررسی قرار گیرد؛ تصویری که در آن هم منابع مصرف‌شده و هم دارایی‌های ایجادشده، هم بدهی‌ها و هم حقوق صاحبان سهام، هم هزینه‌های تامین مالی و هم درآمد و سود عملیاتی، هم سرمایه‌گذاری و هم ظرفیت تولید، هم اشتغال و هم ارزش افزوده ایجادشده، همزمان دیده شود.

میدکو طی سال‌های فعالیت خود، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در حوزه معدن و صنایع معدنی کشور انجام داده و امروز بخش قابل توجهی از ظرفیت‌های ایجادشده در این مجموعه در قالب مجتمع‌های تولیدی و معدنی فعال است. ارزیابی عملکرد این مجموعه نیز باید بر اساس همین واقعیت‌های عینی و قابل سنجش صورت گیرد.

۱۰. جمع‌بندی

در مجموع، بررسی گزارش منتشرشده نشان می‌دهد که بخشی از پرسش‌های مطرح‌شده، پرسش‌هایی کارشناسی و قابل پاسخ هستند؛ اما نحوه روایت آنها در مواردی با حذف یا کم‌رنگ شدن زمینه اظهارات، تفکیک نکردن مفاهیم مالی، کنار هم قرار دادن ارقام متفاوت و در نهایت قیاس میدکو و بانک پاسارگاد با تجربه‌ای متفاوت، تصویری فراتر از اطلاعات ارایه‌شده در نشست ایجاد کرده است.

میدکو نه از پرسش درباره سرمایه‌گذاری‌های خود گریزان است و نه از ارزیابی عملکردش پرهیز دارد. برعکس، معتقدیم عملکرد یک مجموعه صنعتی بزرگ باید در معرض ارزیابی مستمر قرار داشته باشد؛ اما این ارزیابی باید بر اساس اطلاعات دقیق و قابل اتکا و با در نظر گرفتن همه ابعاد فعالیت انجام شود.

در خصوص رابطه میدکو و بانک پاسارگاد نیز اعتقاد داریم باید میان «تامین مالی یک فعالیت اقتصادی مولد» و «تخصیص منابع بدون پشتوانه اقتصادی» تفاوت قایل شد. میدکو حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری در بخش معدن و صنایع معدنی و ایجاد دارایی‌ها و ظرفیت‌های واقعی تولیدی است و عملکرد آن را می‌توان بر اساس شاخص‌های مالی و عملیاتی مورد ارزیابی قرار داد.

بدیهی است میدکو ضمن استقبال از نقد حرفه‌ای و پرسش‌های تخصصی رسانه‌ها، انتظار دارد روایت عملکرد آن نیز بر پایه اطلاعات کامل، مستندات معتبر و تحلیل کارشناسی شکل گیرد تا میان نقد سازنده و ایجاد برداشت نادرست از وضعیت یک مجموعه اقتصادی تفاوت وجود داشته باشد.