به گزارش بیرونیت به نقل از روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، نشست «واکاوی ابعاد راهبردی انتقال آب دریا» روز دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶ تا ۱۸ در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
در این نشست، محمود اولاد، استاد و پژوهشگر اقتصاد توسعه، احد وظیفه، رئیس انجمن هواشناسی ایران، و علی حاجیمرادی، پژوهشگر آب و محیط زیست، دیدگاههای خود را درباره ابعاد راهبردی انتقال آب دریا ارائه کردند. عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی، نیز دبیری نشست را بر عهده داشت.
این برنامه با تمرکز بر بحران آب در ایران، نسبت طرحهای انتقال آب از دریا با واقعیتهای اقتصادی و اقلیمی کشور، پیامدهای زیستمحیطی نمکزدایی و انتقال آب، تجربههای جهانی و آثار احتمالی این سیاست بر الگوی توسعه سرزمینی برگزار شد.
عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی و دبیر نشست، در آغاز برنامه با اشاره به اهمیت تاریخی و تمدنی آب در ایران گفت: «در سالهای اخیر موضوع آب به مسئلهای بحرانی برای کشور تبدیل شده است. این بحران پیامدهای خطرناکی از جمله تهدید امنیت غذایی، فرونشست زمین و دشوارتر شدن زندگی در شهرها به همراه داشته است و نمیتوان از آن به سادگی عبور کرد.»
او با اشاره به طرح انتقال آب از دریاهای جنوب به فلات مرکزی افزود: «انتقال آب از دریا به فلات مرکزی در سالهای اخیر بهعنوان یکی از راهکارهای پیشنهادی برای حل بحران آب مطرح شده است، اما اینکه این راهکار تا چه اندازه میتواند پاسخگوی بحران آب در ایران باشد، نیازمند بررسی دقیقتر است.»
محمود اولاد، استاد و پژوهشگر اقتصاد توسعه، در سخنان خود با اشاره به وضعیت منابع آب در ایران گفت: «در ایران سالانه حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب نزولات جوی داریم که از این میزان، حدود ۱۰۳ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر است. در حالی که مصرف متعارف جهانی حدود ۴۰ درصد منابع تجدیدپذیر است، ما تقریباً همه منابع آب تجدیدپذیر کشور را مصرف کردهایم و اکنون با تنش آبی شدید روبهرو هستیم.»
او با بیان اینکه بخش عمده مصرف آب کشور به کشاورزی اختصاص دارد، اظهار کرد: «آمارها و نقشههای آبی نشان میدهد در بیشتر مناطق کشور از منابع آب بیش از ظرفیت استفاده شده است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که بارشها و منابع آب زیرزمینی طی چند دهه گذشته کاهش یافته است.»
اولاد با اشاره به پیامدهای زیستمحیطی بحران آب تصریح کرد: «بیصداترین حقآبه در کشور ما حقآبه محیط زیست است. در سالهای گذشته آب شرب، صنعت و کشاورزی با هر دشواری تأمین شده، اما نادیده گرفتن حقآبه محیط زیست به خشکی رودخانهها و تالابها انجامیده است.»
این استاد و پژوهشگر اقتصاد توسعه درباره انتقال آب از خلیج فارس به فلات ایران گفت: «در بهترین حالت میتوان حدود ۲.۷ میلیارد مترمکعب آب به فلات مرکزی انتقال داد؛ در حالی که کشور با حدود ۴۰ میلیارد مترمکعب کمبود سالانه آب روبهرو است. با احتساب هزینههای جانبی و یارانههایی که باید به این طرح اختصاص یابد، انتقال آب در این مقیاس توجیه اقتصادی ندارد.»
علی حاجیمرادی، پژوهشگر آب و محیط زیست، در ادامه نشست با تفکیک میان مصرف آب شیرینشده در مناطق ساحلی و انتقال آن به مناطق مرکزی کشور گفت: «در ایران دو نوع مصرف آب شیرینشده از دریا وجود دارد؛ یکی مصرف در محل و دیگری انتقال آب. در مصرف محلی، حدود ۳۱۵ میلیون مترمکعب آب شیرین در اختیار نقاط ساحلی جنوب قرار میگیرد.»
او با اشاره به افزایش هزینه انتقال آب افزود: «هزینه هر واحد آب شیرینشده در محل حدود ۹۰ سنت است، اما با افزایش فاصله انتقال، این هزینه افزایش مییابد و زمانی که آب به مناطقی مانند چادرملو میرسد، به حدود ۳ یورو میرسد.»
حاجیمرادی تأکید کرد: «انتقال آب به فلات مرکزی هزینه بالایی دارد و لزوماً به حل بحران آب در ایران کمک نخواهد کرد.»
این پژوهشگر آب و محیط زیست با اشاره به روند کاهش منابع آب در کشور گفت: «با افزایش گرمایش زمین، کاهش بارندگی، رشد جمعیت و افزایش مصرف آب، حتی اگر روند موجود به همین شکل ادامه پیدا کند، در سال ۱۴۱۲ منابع آبی کشور پاسخگوی مصرف داخلی نخواهد بود و ممکن است با سناریوهایی مانند تخلیه برخی شهرها روبهرو شویم.»
احد وظیفه، رئیس انجمن هواشناسی ایران، نیز در این نشست با اشاره به پیوند بحران آب و تغییر اقلیم گفت: «در سالهای گذشته تنشهای آبی گستردهای در برخی مناطق کشور شکل گرفته است و این تنشها در آینده بیشتر خواهد شد؛ زیرا منابع آبی کشور کاهش یافته و همزمان مصرف آب افزایشپیدا کرده است.»
او درباره روند افزایش دمای زمین عنوان کرد: «در چند دهه گذشته دمای کره زمین جهش بیسابقهای داشته است. افزایش دما در قاره آسیا و اروپا طی ۳۰ سال اخیر، زمینه تشدید خشکسالی را فراهم کرده و ایران نیز در سالهای گذشته نشانههای بیشتری از خشکسالی را تجربه کرده است.»
رئیس انجمن هواشناسی ایران با توضیح نقش سامانههای بارشی در ایران گفت: «در فصل سرد، بخشی از سامانههای بارشی از مدیترانه وارد غرب ایران میشوند و عبور این تودهها از اقیانوس هند به ایجاد بارش در کشور کمک میکند. اگر گرمایش زمین ادامه پیدا کند، رودبادها از مسیر اصلی خود منحرف میشوند و به عرضهای شمالیتر انتقال مییابند؛ در نتیجه میزان بارندگی در ایران کاهش پیدا میکند.»
وظیفه درباره پیامدهای اجتماعی و سرزمینی انتقال آب به فلات مرکزی نیز اظهار کرد: «با انتشار خبر انتقال آب به فلات مرکزی، تغییرات گستردهای در مسیر خط لوله شکل میگیرد؛ تقاضاهای جدید ایجاد میشود، قیمت برخی زمینها افزایش پیدا میکند و بهتدریج تغییراتی رخ میدهد که میتوان از آن بهعنوان تغییرات انسانزاد یاد کرد.»
او در پایان سخنان خود تأکید کرد: «توسعه و پایداری سرزمینی هر کشور باید متناسب با منابع و امکانات همان کشور باشد. اگر توسعه بدون توجه به این مسئله ادامه پیدا کند، در آینده ناچار با تنشهای بیشتری در داخل کشور و حتی منطقه روبهرو خواهیم شد. تغییر اقلیم عامل تشدیدکننده بحران آب است، اما مهمترین عامل این بحران در ایران افزایش مصرف و بهرهبرداری ناپایدار از منابع است و تا زمانی که این الگو اصلاح نشود، انتقال آب کمکی به حل بحران نخواهد کرد.»
در بخش پایانی نشست، حاضران پرسشهای خود را درباره ابعاد اقتصادی، اقلیمی و زیستمحیطی انتقال آب دریا مطرح کردند و سخنرانان به این پرسشها پاسخ دادند.
