گفتنی است این عرصه این روزها تحت‌تاثیر مجموعه‌ای از عوامل ازجمله محدودیت‌های انرژی، افزایش هزینه‌های تولید و رشد نرخ ارز قرار گرفته است. از آنجا که آهن اسفنجی یکی از حلقه‌های کلیدی در فرایند تولید فولاد است هرگونه تغییر در میزان عرضه یا هزینه تولید آن می‌تواند در فاصله کوتاهی به‌بازار شمش و محصولات نهایی منتقل شود. به‌همین‌دلیل تحولات قیمت آهن اسفنجی به‌شاخصی برای سنجش فشارهای تازه بر اقتصاد زنجیره فولاد تبدیل شده است.

البته باید گفت که آهن اسفنجی در ماه‌های اخیر همزمان از چند متغیر اثر پذیرفته که از تغییرات عرضه‌وتقاضا و محدودیت‌های انرژی گرفته تا اختلال در تولید، افزایش هزینه‌های تمام‌شده و نوسانات نرخ ارز همه را شامل می‌شود. این شرایط باعث شده بازار این محصول وارد مرحله متفاوتی شده و حساسیت آن نسبت‌به ‌تحولات زنجیره فولاد افزایش یابد.

دراین‌بین شاهدیم که قیمت‌گذاری دستوری، مداخلات قیمتی در حلقه‌های پایین‌دست زنجیره فولاد ازجمله شمش و میلگرد می‌تواند فشار خود را به‌بخش‌های بالادست منتقل کند و توان تولیدکنندگان را برای تامین مواد اولیه و حفظ تعادل اقتصادی زنجیره فولاد کاهش دهد. به‌طور خاص باید گفت که مجموعه‌ای از عوامل شامل اختلال در تولید، شرایط جنگی، خریدهای احتیاطی و نگرانی از محدودیت‌های انرژی در نیمه دوم سال معادلات این بازار را تغییر دادند. اکنون با نزدیک شدن به‌فصل سرما و افزایش احتمال محدودیت گاز واحدهای فولادی، نگرانی از تداوم فشار قیمتی در بازار آهن اسفنجی و سرایت آن به‌محصولاتی مانند شمش، بلوم و اسلب نیز بیشتر شده است.

عوامل اثرگذار بر قیمت آهن اسفنجی
روند رشد قیمت آهن اسفنجی در ماه‌های اخیر از پیش‌بینی‌های مربوط به‌افزایش قیمت کنسانتره و گندله به‌عنوان محصولات بالادستی فراتر رفته است. درحالی‌که محاصره اقتصادی موجب کاهش قابل‌توجه صادرات شده تقاضا برای آهن اسفنجی در بازار داخلی همچنان در سطح بالایی باقی مانده است. در این میان بخشی از فعالانی که طی ماه‌های گذشته این محصول را از بورس خریداری کرده و در بازار داخلی عرضه کردند از رشد قیمت‌ها منتفع شدند.

با این حال یکی از ویژگی‌های مهم آهن اسفنجی، محدودیت در امکان نگهداری و ذخیره‌سازی طولانی‌مدت آن است. به‌همین‌دلیل نمی‌توان این محصول را برای دوره‌های طولانی ذخیره کرد تا در فصل زمستان مورد استفاده قرار گیرد. از این منظر بخشی از افزایش قیمت را باید ناشی از محدودیت تولید آهن اسفنجی درمقایسه با گندله و دیگر محصولات زنجیره فولاد دانست آن‌هم درشرایطی‌که تقاضا برای این محصول همچنان بالاست.
درکنار عوامل واقعی عرضه و تقاضا فضای روانی بازار نیز نقش مهمی در افزایش قیمت‌ها داشته است. شکل‌گیری انتظارات نسبت‌به ‌کاهش تولید نگرانی از آینده تامین انرژی و شرایط جنگی رفتار خریداران را تغییر داده و به‌یکی از محرک‌های رشد قیمت تبدیل شده است.

در ادامه باید گفت که قیمت این محصول درنهایت باید برمبنای سازوکار عرضه و تقاضا تعیین شود و نمی‌توان قیمت آهن اسفنجی را به‌عنوان محصولی مشمول قیمت‌گذاری دستوری تلقی کرد. با این حال اعمال سیاست‌های دستوری در تعیین قیمت محصولات پایین‌دست زنجیره ازجمله شمش و میلگرد می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم بر قیمت‌گذاری و حاشیه سود حلقه‌های بالادست فشار وارد کند. تداوم این رویکرد درشرایطی‌که هزینه‌های تولید آهن اسفنجی متاثر از عواملی مانند انرژی، مواد اولیه و سایر هزینه‌های تولید افزایش می‌یابد می‌تواند توان تولیدکنندگان برای تامین مواد اولیه و حفظ تعادل اقتصادی زنجیره فولاد را تحت‌تاثیر قرار دهد.

قیمت آهن اسفنجی در اصل تابع شرایط عرضه‌وتقاضاست و بازار باید امکان کشف قیمت واقعی این محصول را داشته باشد هرچند در برخی مقاطع فشارهایی از سوی دولت برای کنترل قیمت‌ها و پایین‌نگه‌‌داشتن هزینه مواد اولیه مصرف‌کنندگان نهایی اعمال شده است.

تاکید بر کاهش قیمت مواد اولیه درحالی دنبال می‌شود که در بسیاری از بخش‌های زنجیره فولاد ظرفیت‌های ایجادشده به‌مراتب بیشتر از نیاز واقعی کشور است. برای نمونه ظرفیت تولید پروفیل کشور حدود ۲۰‌میلیون‌تن برآورد می‌شود درحالی‌که نیاز داخلی به‌این محصول حدود ۵/‏۲تا۳‌میلیون‌تن است. در بخش نورد نیز ظرفیت ایجادشده بیش از ۳۰‌میلیون تن است درحالی‌که مجموع مصرف داخلی و صادرات محصولات فولادی نیز نمی‌تواند تمام این ظرفیت مازاد را پوشش دهد.

در بخش آهن اسفنجی نیز طی سال‌های گذشته با افزایش ظرفیت تولید فولاد تولید این محصول نیز رشد کرده اما همزمان ظرفیت‌های پایین‌دستی نیز توسعه یافته و همین‌مساله باعث شده بازار آهن اسفنجی همواره تحت‌تاثیر توازن میان ظرفیت تولید و مصرف واقعی قرار داشته باشد.

اثرگذاری بر حلقه‌های بعدی زنجیره
افزایش قیمت آهن اسفنجی احتمالا اثر مستقیمی بر محصولات بالادستی مانند گندله نخواهد داشت اما می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی بر حلقه‌های بعدی زنجیره اثر بگذارد. بیشترین تاثیر این افزایش قیمت در مرحله پس از آهن اسفنجی و بر محصولات میانی فولاد مانند شمش، بلوم و اسلب نمایان خواهد شد.

البته شدت اثرگذاری بر محصولات پایین‌دستی نهایی می‌تواند کمتر باشد اما افزایش هزینه در حلقه آهن اسفنجی بدون تردید فشار جدیدی بر بخش میانی زنجیره وارد می‌کند. از این‌رو رفتار قیمتی این محصول را نمی‌توان تنها با محدودیت عرضه توضیح داد بلکه باید مجموعه عواملی مانند شرایط تولید، محدودیت‌های انرژی، انتظارات فعالان بازار و خریدهای احتیاطی را نیز در تحلیل آن در نظر گرفت.

درمجموع بازار آهن اسفنجی در نیمه دوم سال با ترکیبی از محدودیت‌های واقعی تولید و انتظارات روانی مواجه است؛ عواملی که می‌توانند نه‌تنها مسیر قیمت این محصول بلکه وضعیت بازار شمش، بلوم و اسلب را نیز تحت‌تاثیر قرار دهند.

اختلال عرضه در نیمه‌دوم سال ادامه دارد
اختلال در تولید و عرضه آهن اسفنجی موضوعی مقطعی نیست و معمولا با ورود به‌نیمه‌دوم سال شدت می‌گیرد. با آغاز فصل پاییز و زمستان و کاهش دما، محدودیت یا قطع گاز صنایع بار دیگر به‌یکی از مهم‌ترین چالش‌های تولید فولاد تبدیل می‌شود. این الگو در سال‌های گذشته نیز تکرار شده و به‌بخشی از روند شناخته‌شده بازار فولاد کشور تبدیل شده است.

برهمین‌اساس باتوجه‌به محدودیت‌های انرژی انتظار می‌رود آثار اختلال در تولید و عرضه آهن اسفنجی در نیمه‌دوم سال نیز ادامه داشته باشد. کاهش دسترسی به‌گاز می‌تواند مستقیما بر عملکرد واحدهای احیا اثر بگذارد و عرضه این محصول را محدودتر کند.
درکنار این موضوع انتظارات تورمی نگرانی از آینده تولید و افزایش خریدهای احتیاطی نیز به‌رشد قیمت آهن اسفنجی دامن زدند. بخشی از فعالان صنعت برای حفظ ارزش سرمایه و جلوگیری از کاهش ارزش نقدینگی به‌خرید این محصول روی آورده‌اند و همین رفتار، تقاضای بازار را تقویت کرده است. درشرایطی‌که چشم‌انداز تولید و تامین انرژی با ابهام همراه بوده بخشی از تقاضا دیگر صرفا ناشی از نیاز مصرفی نیست و انگیزه‌های احتیاطی نیز در تصمیم خریداران نقش پیدا کرده است.

اتفاق جدیدی که در سال جاری رخ داد خروج بخشی از ظرفیت تولید آهن اسفنجی از مدار بود. حملات صورت‌گرفته به‌بخش‌هایی از صنعت فولاد بخشی از ظرفیت تولید این محصول را تحت‌تاثیر قرار داد و درنتیجه میزان تولید آهن اسفنجی نسبت‌به ‌سال قبل کاهش یافت.

در بخش شمش بخشی از ظرفیت‌های از دست‌رفته توانستند در ادامه به‌مدار تولید بازگردند و حتی در برخی مقاطع شاهد نزدیک‌شدن تولید به‌سطوح سال قبل بودیم اما در بخش آهن اسفنجی همچنان اثر کاهش تولید بر بازار محسوس است بنابراین کاهش عرضه یکی از عوامل مهمی بوده که در رشد قیمت این محصول باید مورد توجه قرار گیرد اما نزدیک‌شدن به‌فصل سرد سال یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر چشم‌انداز قیمت آهن اسفنجی است. اکنون علاوه‌بر کاهش عرضه ناشی از اتفاقات اخیر باید مساله تامین گاز را نیز در نظر گرفت.

در ادامه باید گفت که اگر محدودیت گاز در زمستان تشدید شود تولید آهن اسفنجی می‌تواند بیش از پیش تحت فشار قرار گیرد و این مساله مستقیما بر بازار مواد اولیه و سپس بر قیمت شمش و محصولات فولادی اثر خواهد گذاشت.
منبع: روزنامه جهان صنعت