به گزارش بیرونیت، در کرانه‌های جنوبی کنیا، جایی که امواج اقیانوس هند به سواحل شهرستان کواله می‌کوبد، نبردی خاموش اما سرنوشت‌ساز در جریان است. تپه‌های مریما، روزگاری تنها زیست‌گاه درختان حرا و روستاهای ماهیگیری، امروز به کانون رقابتی تبدیل شده که می‌تواند معادلات قدرت در صنعت جهانی مواد معدنی را دگرگون کند.

دولت کنیا، هفته گذشته نام سه کنسرسیوم آمریکایی را برای ورود به مرحله نهایی مناقصه توسعه معدن خاک‌های کمیاب مریما اعلام کرد. کنسرسیوم «مریما ارث» به رهبری شرکت کریتیکال متالز، در کنار دو رقیب دیگر، از میان هفت متقاضی اولیه عبور کرده‌اند تا برای امضای یکی از راهبردی‌ترین قراردادهای معدنی قاره آفریقا در دهه اخیر، پا به میدان بگذارند.

چرایی این شتاب؟

پاسخ را باید در عددی جست که ذهن هر تحلیلگری را به خود مشغول کرده: چین، ۹۰ درصد زنجیره تأمین خاک‌های کمیاب جهان را در اختیار دارد. موتورهای برقی که جاده‌های اروپا و آمریکا را پر کرده‌اند، توربین‌های بادی که در افق کشورهای توسعه‌یافته می‌چرخند، و سامانه‌های دفاعی پیشرفته، همگی به آهنرباهایی وابسته‌اند که ماده اولیه آنها از دل معادن چین بیرون می‌آید. پکن اما سال‌هاست که پیام روشنی فرستاده: «نیازهای داخلی، اولویت نخست».

پیش‌بینی‌ها حکایت از آن دارد که تا سال ۲۰۴۰، تقاضا برای این فلزات حیاتی چهار تا شش برابر خواهد شد. غرب، که زمانی این عرصه را به رقبای شرقی واگذار کرده بود، امروز با شتابی بی‌سابقه به دنبال ایجاد کریدورهای جدید تأمین است. کنیا، با موقعیت ممتاز ساحلی و دسترسی به بندر مومباسا، دروازه‌ای طلایی برای ورود به این بازار محسوب می‌شود.

کنیا در مرکز توجه

آنچه کنیا را از سایر گزینه‌های آفریقایی متمایز می‌کند، تنها ذخایر غنی خاک‌های کمیاب و نیوبیوم نیست. ثبات نسبی سیاسی این کشور، زیرساخت‌های بندری قابل قبول، و رویکرد شفاف دولت در برگزاری مناقصات رقابتی، امتیازاتی است که سرمایه‌گذاران غربی را به این سو کشانده است.

شرکت کریتیکال متالز که هدایت یکی از سه کنسرسیوم نهایی را بر عهده دارد، پیشتر نیز تجربه توسعه پروژه تانبریز در گرینلند را در کارنامه خود ثبت کرده است. به گفته تحلیلگران، موفقیت در کنیا، این شرکت را به یکی از بازیگران کلیدی زنجیره تأمین خاک‌های کمیاب خارج از چین تبدیل خواهد کرد؛ جایگاهی که تا پیش از این در انحصار معدود شرکت‌های استرالیایی و آمریکایی بود.

اما رقابت، تنها به شرکت‌های آمریکایی ختم نمی‌شود. هرچند مرحله نهایی مناقصه به سه کنسرسیوم از ایالات متحده محدود شده، اما نگاهها به سمت پکن نیز دوخته شده است. چین در سال‌های اخیر، سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در زیرساخت‌های آفریقا انجام داده و بعید به نظر می‌رسد که به سادگی از این میدان خارج شود. برخی منابع از تلاش‌های دیپلماتیک غیررسمی چین برای نفوذ به فرایند تصمیم‌گیری کنیا حکایت دارند؛ هرچند دولت نایروبی تأکید کرده که مناقصه را شفاف و بر اساس معیارهای فنی و اقتصادی پیش خواهد برد.

چه بر سر قیمت‌ها خواهد آمد؟

انتشار خبر انتخاب نامزدهای نهایی، موجی از خوش‌بینی را در بازارهای کامودیتی ایجاد کرده است. تحلیلگران بر این باورند که بهره‌برداری از مریما، هرچند در کوتاه‌مدت (حداقل ۳ تا ۵ سال آینده) به تولید ناخواهد رسید، اما همین گشایش گامی بلند در جهت شکستن انحصار چین محسوب می‌شود. انتظار می‌رود در بلندمدت، این پروژه و پروژه‌های مشابه در سایر نقاط جهان، فشار را بر قیمت خاک‌های کمیاب کاهش دهد و دسترسی صنایع غربی را به مواد اولیه حیاتی، پایدارتر کند.

نبردی که تازه آغاز شده

مرحله نهایی مناقصه، چند هفته آینده به پایان خواهد رسید و برنده نهایی، نه تنها حق استخراج، بلکه مسئولیت توسعه اجتماعی و زیست‌محیطی منطقه کواله را نیز بر عهده خواهد گرفت. ساکنان روستاهای اطراف مریما، با امید و نگرانی به این تحولات می‌نگرند؛ از یک سو، وعده اشتغال و توسعه زیرساخت‌ها، و از سوی دیگر، نگرانی از پیامدهای زیست‌محیطی معدن‌کاری در منطقه‌ای که اکوسیستم ساحلی حساسی دارد.

ناظران بین‌المللی، این مناقصه را نه یک قرارداد معدنی ساده، که آزمونی برای اراده غرب در کاهش وابستگی به شرق می‌دانند. نتیجه آن، چه پیروزی کریتیکال متالز باشد و چه یکی از دو رقیب دیگر، پیامی روشن برای پکن خواهد داشت: عصر انحصار یک‌جانبه بر فلزات نادر، به پایان خود نزدیک می‌شود. اما راه دراز است و کنیا، تنها اولین ایستگاه این سفر پرفرازونشیب خواهد بود.