مهدی کرباسیان با تاکید بر اینکه ایران از معدود کشورهای برخوردار از «معدن و انرژی» بهصورت همزمان است، میگوید عقبماندگی چند دهه در فناوری، بروکراسی و نگاه درآمدی به معدن، این مزیت را کماثر کرده است؛ به اعتقاد او، توسعه اکتشافات عمقی، ارتقای فناوری و جذب سرمایه با تقویت تعاملات بینالمللی، میتواند معدن را به موتور بازسازی اقتصاد کشور تبدیل کند.
روز معدن را چگونه ارزیابی میکنید؟
در ابتدا روز معدن را به تمامی دستاندرکاران، سرمایهگذاران، مهندسین، کارگران و همه کسانی که برای توسعه کشور در حوزه معدن تلاش میکنند تبریک میگویم. روز معدن فرصت خوبی است برای یادآوری اهمیت این بخش و اینکه جایگاه واقعی معدن در تصمیمگیریهای کلان کشور تثبیت شود.
برخی معتقدند ایران در حوزه معدن مزیت ویژهای دارد؛ از نگاه شما این مزیت چیست؟
ایران جزو معدود کشورهایی در جهان است که همزمان دارای منابع غنی معدنی و انرژی است و ترکیب این دو، ارزش افزوده بالایی ایجاد میکند. برخی کشورها مثل استرالیا ذخایر فراوان معدنی دارند اما به دلیل محدودیت انرژی ناچار به خامفروشی میشوند و سالانه بیش از صد میلیارد دلار فقط از محل صادرات سنگآهن درآمد دارند. برخی کشورها هم انرژی دارند اما معدن ندارند؛ ایران خوشبختانه هر دو مزیت را در کنار هم دارد.
با وجود این مزیت، چرا هنوز معدن جایگاه واقعی خود را در اقتصاد پیدا نکرده است؟
با وجود ظرفیتها، ایران هنوز معادن عمقی خود را اکتشاف نکرده و با عقبماندگی تکنولوژیک چند دهساله مواجه است. به همین دلیل، کشور در حوزه معدن عملاً یک کشور نوظهور به شمار میرود و جای کار فراوان دارد. اهمیت معدن در بازسازی اقتصادی و توسعه کشور باید در سطح حاکمیت مورد توجه ویژه قرار گیرد.
آیا تجربهای در سالهای گذشته وجود دارد که نشان دهد تمرکز بر معدن میتواند به اقتصاد کمک کند؟
بله. در دوره دولت یازدهم و در سالهای ۹۲ تا ۹۶، با افزایش تمرکز بر این حوزه، صادرات صنایع معدنی رشد چشمگیری داشت و تا حدود ۲۳ درصد از صادرات غیرنفتی را شامل شد. این موضوع روی اشتغال و سرمایهگذاری هم اثر مثبت گذاشت.
شما بارها به عقبماندگی فناوری اشاره کردهاید؛ ریشه این عقبماندگی کجاست؟
در چهل سال گذشته، توسعه بهعنوان اولویت اصلی کشور مطرح نبوده و همین باعث شده از فناوریهای جهانی، دانش روز و سرمایه بینالمللی بهرهمند نشویم. کشور ظرفیت توسعه دارد، اما برای حرکت به سمت پیشرفت، نیازمند سرمایه و فناوری است و این موضوع با بهبود روابط بینالمللی و فاصله گرفتن از تحریمها امکانپذیر خواهد بود.
این عقبماندگی چه پیامدی برای اقتصاد و مردم داشته است؟
عقبماندگی موجود بهطور مستقیم به فناوری، سرمایهگذاری، توسعه و رفاه مردم آسیب رسانده است. بنابراین باید همکاریهای علمی و بینالمللی تقویت شود و جذب سرمایه و فناوری از طریق تعاملات سازنده جهانی در اولویت قرار گیرد.
در حوزه سرمایهگذاری معدنی، مسئله اصلی را چه میدانید؟
طی سالهای اخیر درباره فرصتهای سرمایهگذاری بسیار صحبت شده و دلسوزان این حوزه هم بر آن پافشاری میکنند، اما در ساختار حاکمیت و حتی وزارت صنعت، معدن و تجارت گاهی این اولویت احساس نمیشود. سخنرانی و شعار زیاد است، اما در عمل بروکراسی اداری و نگاه درآمدی دولت و مجلس به معدن به جای نگاه توسعهمحور آسیبهای سنگینی وارد کرده است.
منظورتان از «نگاه درآمدی» چیست؟ نمونهای هم دارید؟
نمونه روشن آن در سازمان ایمیدرو دیده میشود. با وجود تلاشهای فراوان و اجرای پروژههای متعدد، واحدهای به بهرهبرداری رسیده به نام خصوصیسازی و برای تسویه بدهی دولت به نهادهای مختلف واگذار شده و هیچ بخشی از این منابع به چرخه توسعه معدنی بازنگشته است. نه بودجه کافی برای سرمایهگذاری جدید اختصاص یافته و نه تسهیلات لازم برای جذب سرمایهگذاری خارجی فراهم شده است.
به عنوان جمع بندی، پیام کلیدی شما در روز معدن خطاب به سیاستگذاران و ذی نفعان این حوزه چیست و چه دورنمایی را برای آینده متصور هستید؟
روز معدن فرصتی است برای تلاش بیشتر و برای آنکه افراد صاحبنظر اهمیت این بخش را درست تبیین کنند. اگر نگاه حاکمیتی از درآمدزایی کوتاهمدت به توسعهمحور تغییر کند، اکتشافات عمقی و ارتقای فناوری جدی گرفته شود و مسیر جذب سرمایه و فناوری هموار شود، معدن میتواند به پیشران بازسازی اقتصاد ایران تبدیل شود.
مطالب مرتبط
